FlughrŠ­sla me­al flugfreyja og- ■jˇna

Tali­ er a­ 20-50% flugfar■ega ■jßist af vŠgri flughrŠ­slu og a­ ■ar af ■jßist um 10% ■eirra af alvarlegri flughrŠ­slu. Ni­urst÷­ur rannsˇkna hafa sřnt a­ kvenflugfar■egar eru lÝklegri til a­ finna fyrir hrŠ­slu ß flugi en karlar. Ůß eru konur eru almennt kvÝ­nari fyrir flug og vi­urkenna frekar flughrŠ­sluna en karlmenn.

Um ■a­ bil 35% flug■jˇnustuli­a finna ÷­ru hvoru fyrir flughrŠ­slu Ý starfi og 4% flug■jˇnustuli­a finna oft fyrir flughrŠ­slu. Flugfreyjur kvarta meira um flughrŠ­slu en flug■jˇnar.

Flug■jˇnustuli­ar og ■ß sÚrstaklega flugfreyjur sem eiga ung b÷rn (0-5 ßra) vir­ast finna mest fyrir flughrŠ­slu. Ůekkt er a­ almenningur finni fyrir flughrŠ­slu Ý kj÷lfar foreldrahlutverksins en eins og allir vita kallar ■a­ ß aukna ßbyrg­. HrŠ­sla flug■jˇnustuli­a sem eiga ung b÷rn felst Ý ■eirri tilhugsun a­ ■eir eigi ekki afturkvŠmt til ungra barna ef ■eir lenda Ý alvarlegu flugslysi. ═ ljˇsi ■essa ■arf ekki a­ koma ß ˇvart a­ einhleypar og barnlausar flugfreyjur finni sÝst fyrir flughrŠ­slu. Fjˇr­i hver flug■jˇnustuli­i upplifir ß starfsferlinum a­stŠ­ur Ý starfi sem ˇgnar ÷ryggi hans og kallar fram hrŠ­slu. Flug■jˇnustuli­ar sem hafa lent Ý ˇvŠntum atvikum Ý flugi sem hafa valdi­ hrŠ­slu eru marktŠkt lÝklegri til ■ess a­ eiga vi­ heilsufarsvandamßl a­ strÝ­a Ý formi mikillar ■reytu, pirrings, streitu og svefnvandamßla.

Hva­ hrŠ­ir flug■jˇnustuli­a?

Ůeir flug■jˇnustuli­ar sem finna fyrir flughrŠ­slu eins og hÚr er lřst telja a­ ˇkyrr­ ß flugi (59%), slŠmt ve­ur Ý flugtaki e­a lendingu, ˇvŠnt atvik ß flugi svo sem eldur Ý far■egarřmi, brß­arveikindi me­al ßhafnar e­a far■ega sÚu helstu ßstŠ­ur hrŠ­slunnar. Einnig geta komi­ upp kvÝ­vŠnlegar a­stŠ­ur ef far■egi ˇgnar flug■jˇnustli­um e­a flugfar■egum s÷kum ofneyslu ßfengis e­a lyfja. Ůegar flug■jˇnustli­ar eru spur­ir hva­a a­rir ■Šttir skipta mßli vi­ ˇgnandi a­stŠ­ur segja ■eir a­ traust til flugmanna ver­i a­ vera tilsta­ar, sÚrstaklega ef upp koma ˇvenjulegar a­stŠ­ur sem reyna ß starfsreynslu og hŠfni ■eirra. SamkvŠmt norskri rannsˇkn bera flug■jˇnustuli­ar minna traust til flugmanna sem sřna hrokafulla framkomu og ■eirra sem neyta mikils ßfengis Ý hvÝldarstoppum sem gŠti haft ßhrif ß flughŠfni ■eirra.

SÚrfrŠ­ingar sem rannsaka­ hafa flughrŠ­slu ß me­an flug■jˇnustuli­a telja a­ besta rß­i­ til ■ess a­ minnka flughrŠ­slu ■eirra ß me­al sÚ a­ auka frŠ­slu um starfsemi flugvÚlarinnar, getu hennar Ý ˇkyrr­ og hvernig h˙n virkar vi­ erfi­ar a­stŠ­ur. Me­ aukinni ■ekkingu minnkar hrŠ­sla fˇlks.

Gott upplřsingaflŠ­i frß flugm÷nnum um vŠntanlega ˇkyrr­ e­a ˇvenjulegar a­stŠ­ur ß flugi er eitt af ■eim atri­um sem flug■jˇnustli­ar telja a­ geti komi­ Ý veg fyrir kvÝ­a og hrŠ­slu me­al flug■jˇnustli­a og flugfar■ega.

Ůeir flug■jˇnustli­ar sem unni­ hafa farsŠllega ˙r hrŠ­slu Ý kj÷lfars ˇvŠntra atvika Ý flugi tengja ■a­ fundum (debriefing) Ý lok flugs. Ůar fŠr ÷ll flugßh÷fnin (flugmenn og flug■jˇnustli­ar) tŠkifŠri til ■ess a­ tjß hugsanir sÝna og vi­br÷g­ vi­ atbur­inum. ┴ slÝkum fundum er afar mikilvŠgt a­ allir Ý ßh÷fninni fßi tŠkifŠri til a­ lÚtta ß tilflinningalegri streitu en oft eru ■essir fundir eina tŠkifŠri­ sem ßhafnarme­limirnir fß til ■ess. Ů÷rfin fyrir faga­sto­ getur veri­ minni e­a engin ef tekist hefur a­ virkja bjargrß­ einstaklingsins. Ůeir flug■jˇnustuli­ar sem fengi­ hafa tŠkifŠri til ■ess a­ tjß sig ß slÝkum fundum eru margfallt betur til ■ess fallnir til a­ mŠta ˇvŠntum a­stŠ­um sÝ­ar ß flugi en ■eir sem ekki hafa unni­ ˙r hrŠ­slu og vanlÝ­an Ý kj÷lfar ˇvŠntra atvika.


Af hverju er svefn svona mikilvŠgur fyrir flugßhafnir?

═ fyrri pistlum mÝnum um heilsu og lÝ­an flugfreyja og -■jˇna hef Úg nota­ nafni­ flugli­ar yfir starfsstÚttina. SamkvŠmt Samg÷ngustofu og regluger­ frß ßrinu 1999 eru ■eir a­ilar, sem sinna starfi um bor­, nefndir flugverjar, ekki flugli­ar. Nota Úg ■a­ or­ hÚ­an Ý frß yfir flugfreyjur og -■jˇna. Einnig nota Úg or­i­ flugßhafnir en Ý ■eim tilfellum ß innihald textans bŠ­i vi­ flugverja og flugmenn.

Ůreyta me­al flugverja er vanmeti­ vandamßl Alvaran felst Ý ■vÝ a­ flugverji getur veri­ illa fŠr um a­ sinna ÷ryggi og meta a­stŠ­ur Ý starfi rÚtt vegna ■reytu og vanlÝ­anar. Vi­ slÝkar a­stŠ­ur er ÷ryggi bŠ­i far■ega og ßhafnar ˇgna­.

┴­ur en lengra er haldi­ er rÚtt a­ huglei­a hva­ of■reyta er. Of■reyta äfatigueô er lřsing ß andlegu og lÝkamlegu ßstandi sem flugverji getur fundi­ fyrir Ý l÷ngum og erfi­um flugum. Of■reyta flugverja er ˇlÝk ■eirri ■reytu sem einstaklingar ß j÷r­u ni­ri finna fyrir eftir venjulegan starfsdag enda um ˇlÝkt umhverfi og a­stŠ­ur a­ rŠ­a.

Flug■reyta, äjetlagô, er lÝkamleg og andleg ■reyta eftir flugfer­ ■egar flogi­ er yfir ■rj˙ e­a fleiri tÝmabelti og er oft undanfari of■reytu hjß flugverjum. Of■reytan, sem flugverjinn finnur fyrir, veltur ß ■eirri hvÝld (svefni) sem flugverjinn fÚkk ß­ur en hann hˇf flugvakt sÝna, hversu langt er sÝ­an hann vakna­i og ekki sÝst lengd og gŠ­um svefnsins. ┴byrg­ ßhafnar er mikil me­an ß flugi stendur. St÷rfin um bor­ kalla ß ßrvekni og vi­brag­sflřti en ■a­ er ■a­ fyrsta sem minnkar ■egar um mikla ■reyta og syfju er a­ rŠ­a, sÚr Ý lagi ß nŠturflugum. Vi­ aukna ■reytu Ý starfi sker­ist e­lileg r÷khugsun, pirringur eykst og hŠtta ß ˇtÝmabŠrum svefni ef flugverjinn nŠr a­ slaka ß.

HvenŠr er ■reyta of mikil?

Ůa­ getur veri­ ßkaflega erfitt a­ mŠla ■reytu hjß einstaklingum ■vÝ engin mŠlitŠki eru til sem mŠla hversu mikil h˙n er. ŮvÝ ver­ur a­ taka mark ß mati hvers og eins en dˇmgreind einstaklinga til a­ segja til um eigin ■reytu er ofmetin. Til ■ess a­ flugverji teljist ■okkalega ˙thvÝldur ver­ur hann a­ hafa sofi­ ˇsliti­ a.m.k. sj÷ til ßtta klukkustundir. Styttri svefn er ekki talinn nŠgjanlegur nÚ uppfylla ■ß hvÝldar■÷rf sem einstaklingur, sem vinnur ˇreglulega vaktavinnu, ■arf ß a­ halda. Allar fullyr­ingar um a­ ma­urinn geti nß­ vi­eigandi hvÝld eftir styttri svefn en sj÷ til ßtta klukkustundir eru rangar enda sřna ni­urst÷­ur rannsˇkna um svefn■÷rf mannsins allar s÷mu ni­urst÷­ur.

Af hverju eru flugßhafnir ■reyttar?

TŠkninni hefur fleygt fram. H˙n hefur fari­ fram ˙r lÝkamlegu ■oli og getu einstaklingsins. N˙tÝmaflugvÚlar flj˙ga hratt yfir m÷rg tÝmabelti Ý einni flugfer­. Aukin fluggeta nřjustu flugvÚla felst me­al annars Ý ■vÝ a­ ■Šr geta veri­ lengur ß lofti og ekki ■arf a­ lenda me­ ßkve­nu millibili til ■ess a­ ähvÝlaô flugvÚlarnar en anna­ ß Ý hlut hva­ mannskepnuna ßhrŠrir. Ma­urinn er ekki vÚl og ■arf a­ fß reglubundna hvÝld sem er best fengin, eins og ß­ur hefur komi­ fram, me­ gˇ­um svefni. Segja mß a­ rˇt ■reytunnar hjß flugßh÷fnum sÚ langar flugvaktir (lengri en 8 klst.), tÝ­ar flugfer­ir, ˇreglulegur vinnutÝmi, ˇnŠgur svefn og truflun ß lÝkamsklukkunni Ý kj÷lfar flugfer­a yfir m÷rg tÝmabelti. Vaktavinna ruglar lÝkamsklukkuna, h˙n sker­ir svefngŠ­i og getur ■annig haft ßhrif ß frammist÷­u fˇlks Ý leik og starfi.

Af hverju er ■etta ekki laga­?

Ľ Alvarleiki of■reytunnar er stˇrlega vanmetinn. Ef til vill er of■reytan vanmetin vegna ■ess a­ flugverjinn ßttar sig ekki ß ßstandi sÝnu e­a hversu ■reyttur hann er. Mj÷g ■reyttur flugverji getur veri­ eins og undir ßhrifum ßfengis (samsvarandi 5% ßfengismagni Ý blˇ­i) og ■vÝ ˇhŠfur a­ taka mikilvŠgar ßkvar­anir sem oft ■arf a­ taka ef ˇvŠnt atvik koma upp. Eflaust hafa margir upplifa­ ■ß tilfinningu a­ finnast ■eir lÚttir Ý h÷f­inu ■egar flogi­ er frß vestri til austurs. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur eru margir ˇhŠfir til aksturs nßkvŠmlega eins og um ßfengisneyslu sÚ a­ rŠ­a.

Ľ Mist÷k Ý starfi eru ekki tengd vi­ ■reytu flugverjans (flugli­inn missir hluti ˙r h÷ndum, hrasar, man ekki hva­ far■eginn vill drekka e­a hva­ hann Štla­i a­ nß Ý o.s.frv.).

Ľ Mikil ■reyta me­al flugverja getur bent til a­ bŠta ■urfi flugskrß e­a ■ß stjˇrnunarlegu ■Štti sem geta haft ßhrif ß ■reytu og vellÝ­an flugverja Ý starfi.

Ľ Flugverjarnir geta veri­ feimnir a­ vi­urkenna a­ ■eir sÚu ■reyttir og ef til vill illa hŠfir a­ sinna starfi sÝnu og reyna ■ß a­ fela ßstand sitt. (not fit to fly). Hva­ er ■ß til rß­a fyrir ■reytta flugverja? Til ■ess a­ skilja vandann ■arf a­ frŠ­a ■ß sem a­ mßlinu koma um vaktavinna og hvernig langar flugfer­ir yfir m÷rg tÝmabelti geta rugla­ lÝkamsklukkuna og orsaka­ of■reytu ß me­al flugßhafna. ┴n ■eirrar kunnßttu og skilnings er hŠtta ß a­ ■eir ■Šttir, sem stu­la a­ of■reytu ß me­al flugßhafna, ver­i ekki bŠttir. Hjß flestum erlendum flugfÚl÷gum fer fram sÚrst÷k frŠ­sla fyrir flugßhafnir um orsakir of■reytu (fatigue), flug■reytu (jet-lag) og hvernig best er a­ vinna ß ■reytu tengdri ÷rum flugfer­um yfir m÷rg tÝmabelti. SlÝk frŠ­sla Štti a­ vera jafnsjßlfs÷g­ og ÷ryggis■jßlfun ■ar sem of ■reyttir flugverjar eru ˇgn vi­ ÷ryggi um bor­. Flugverjar vinna ß v÷ktum, ■eir eru oft vi­ st÷rf ■egar lÝkamsklukkan segir a­ ■eir Šttu a­ vera sofandi og ■urfa eftir nŠturvaktir a­ sofa ß daginn ■egar lÝkamsklukkan er ß skj÷n vi­ v÷kußstand ■eirra. Eitt af mikilvŠgustu atri­unum til a­ sporna vi­ of■reytu hjß flugßh÷fnum er uppr÷­un flugvakta ß flugskrß. Best er a­ ■eim sÚ ra­a­ upp ■annig a­ flugßhafnir nßi gˇ­ri nŠturhvÝld ß milli flugvakta og mŠti ˙thvÝldar ß vakt. Ekki sÝ­ur a­ flugverjar gefi sÚr tÝma til ■ess hvÝlast ß frÝv÷ktum.

Ors÷k of■reytu hjß flugßh÷fnum er talin vera 95% vegna svefnskorts og svefnvandamßla frekar en streitu, kvÝ­a e­a ˇ˙tskřr­ra lÝffrŠ­ilegra ■ßtta. Svefninn er eina hvÝldin sem endurnŠrir lÝkama og sßl. Ef a­stŠ­ur leyfa einungis stuttan svefn ■ß getur 20 mÝn˙tna svefn bŠtt lÝ­an og ßrvekni. Margir eiga erfitt me­ a­ nß gˇ­ri sl÷kun fyrir flugvakt og ■vÝ er mikilvŠgt a­ reyna a­ draga ˙r allri streitu og skapa eins rˇandi umhverfi og hŠgt er til ■ess a­ geta sofna­. Sjßlfsagt er a­ leggja sig ef ■reyta segir til sÝn ß mi­jum degi, en sß svefn mß ekki hafa ßhrif ß nŠtursvefninn.

Reglubundin hreyfing, helst utan dyra, reynist m÷rgum gˇ­ endurnŠring og stu­lar a­ betri nŠtursvefni. ١ getur mikil hreyfing fyrir svefn haft slŠm ßhrif ß gŠ­i hans. Allri notkun ß ÷rvandi efnum, svo sem kaffi og nikˇtÝni, er best a­ stilla Ý hˇf fyrir svefn, en kaffi reynist m÷rgum vel ■egar ■reyta og syfja lŠ­ist a­ me­an ß vinnu stendur. Fyrir ■ß sem ekki drekka kaffi er hŠgt a­ kaupa koffein tyggjˇ Ý BandarÝkjunum en ßhrif ■ess eru ■au s÷mu og a­ drekka kaffi.

═ ■essum pistli hefur veri­ fjalla­ um of■reytu og aflei­ingar hennar. ╔g hef a­eins fjalla­ um a­alatri­in sem snerta of■reytu. NŠsti pistill fjallar um svefn og svefnvandamßl sem snerta flugverja Ý tengslum vi­ starf ■eirra.á


Hva­a ■Šttir hafa ßhrif ß svefn og svefnvenjur hjß flugfreyjum og- ■jˇnum?

═ febr˙ar 2016 var ger­ k÷nnun me­al flugfreyja og -■jˇna ß svefnvenjum ■eirra. Meginmarkmi­i­ var a­ sko­a svefn stÚttarinnar sem vinnur ˇreglulega vaktavinnu og sko­a hva­a ■Šttir hafa ßhrif ß gŠ­i hans og lengd. SÝfelld r÷skun ß lÝkamsklukkuninni hefur ßhrif ß svefninn og getur valdi­ svefntruflunum auk ■ess sem miki­ vinnußlag hefur neikvŠ­ ßhrif ß hvÝld og svefn.
Slˇ­ inn ß k÷nnunina sem samanstˇ­ af 16 spurningum var sett inn ß loka­a sÝ­u flugfreyja- og ■jˇna ß FÚsbˇkinni. Um hentugleika˙rtak er ■vÝ a­ rŠ­a ■ar sem fˇlk fylgist misvel me­ ■vÝ sem ■ar fer fram og ekki eru allir fÚlagsmenn a­ nota FÚsbˇkina. Alls sv÷ru­u 174 ■ßtttakendur,164 konur og tÝu karlar. Nota­ur var samanbur­arhˇpur sem var fundinn Ý gegnum FÚsbˇkina alls 355 ■ßtttakendur, ■ar af tveir karlmenn. Um helmingur samanbur­arhˇps stunda­i dagvinnu og fjˇr­ungur vaktavinnu (dag-, kv÷ld-, nŠturvaktir).

Ni­urst÷­ur:

Athyglisvert var a­ sjß hversu langan tÝma ■a­ tˇk ■ßtttakendur a­ sofna en hjß flugfreyjum og ■jˇnum voru sv÷rin afar misj÷fn e­a allt frß einni mÝn˙tu upp Ý tvŠr klukkustundir en algengasta svari­ var 5-30 mÝn˙tur. Ůa­ tˇk samanbur­arhˇp skemmri tÝma a­ sofna tr˙lega eiga ■ßtttakendur Ý ■eim hˇpi ekki vi­ einkenni flug■reytu (jet-lag) og truflun ß lÝkamsklukkunni a­ strÝ­a eins og flugßhafnir. Sß tÝmi sem tekur einstaklinginn a­ sofna er oft mŠlikvar­i ß ßkve­na ■Štti svo sem hversu tilb˙inn vi­komandi er til ■ess a­ fara sofa, hvort hann ■jßist af flug■reytu (jet lag) e­a hversu ■reyttur hann er ■egar hann leggst til svefns.

Helmingur flugfreyja og -■jˇna var sammßla fullyr­ingunni a­ ■eir hef­u sofna­ Ý starfi ßn ■ess a­ hafa Štla­ sÚr ■a­ en Ý meistararannsˇkn minni s÷g­ust tŠp 17% flugfreyja og -■jˇna hafa sofna­ ß flugi. Ůa­ mß ■vÝ velta fyrir sÚr hvort ■ßtttakendur sÚu farnir a­ treysta sÚr til ■ess a­ svara af einlŠgni vi­kvŠmri spurningu e­a hvort fj÷ldi ■eirra sem hafa sofna­ Ý starfi hefur aukist. Um 31% ■ßtttakenda hjß samanbur­arhˇpi haf­i sofna­ Ý starfi ßn ■ess a­ hafa Štla­ sÚr ■a­.
Ůa­ sem helst truflar svefn flugfreyja- og ■jˇna er hrŠ­sla vi­ a­ sofa yfir sig, ■ar ß eftir kom streita, ßhyggjur og kvÝ­i. ═ fyrri k÷nnun frß 2013 var lÝka helsta truflun a­ sofa yfir sig ■ß skyldur vegna fj÷lskyldu svo sem ung b÷rn og r˙mfÚlagi (hrotur). Ůar kom lÝka Ý ljˇs a­ C flugfreyjur og -■jˇnar voru ■reyttastust Ý morgunflugi sem skřrist lÝklega af ■vÝ a­ sß hˇpur er me­ yngstu b÷rnin. ═ samanbur­arhˇpnum voru ßhyggjur, streita og kvÝ­i helsta truflunin en mun fŠrri Ý ■eim hˇpi merktu vi­ a­ vera hrŠdd um a­ sofa yfir sig ■ar sem ■a­ breytir tr˙lega litlu fyrir meirihlutann ■ˇ ■eim seinki a­eins.
Ůa­ vekur athygli a­ kvÝ­i og lÝkamlegir verkir voru ßberandi meiri hjß samanbur­arhˇpi, sem er umhugsunarefni ■ar sem sto­kerfisverkir og sto­kerfisvandamßl hafa mŠlst hjß um 70% flugfreyjum og -■jˇnum. KvÝ­i mŠlist hßr Ý okkar samfÚlagi ef marka mß ni­urst÷­ur ß landsvÝsu en Ý ■essari k÷nnun kom Ý ljˇs a­ 28% flugfreyja-og- ■jˇna t÷ldu kvÝ­a hafa ßhrif ß svefn sinn, en 38% einstaklinga Ý samanbur­arhˇp t÷ldu svo vera. Allir finna kvÝ­a einhverntÝma ß Šfinni og telst kvÝ­i e­lileg vi­br÷g­ vi­ ßlagi og erfi­um a­stŠ­um. KvÝ­i getur ■ˇ or­i­ vandamßl hjß einstaklingum ef hann er ˇe­lilega mikill e­a kemur upp ßn r÷klegs samhengis.

Ůegar rřnt er Ý hva­a a­fer­ir eru helst nota­ar til a­ sofna ß kv÷ldin (fyrir morgunflug e­a vinnu) vir­ist lyfjanotkun hjß flugfreyjum og -■jˇnum vera a­ aukast. ┴ri­ 2013 tˇku 21% flugfreyja- og ■jˇna lyfse­ilsskyld svefnlyf, 13,5% tˇku inn ˇlyfse­ilskyld lyf svo sem verkjat÷flur e­a ofnŠmislyf sem innihalda rˇandi ßhrif og 10% tˇku inn hˇrmˇni­ melatˇnin.
═ ■essari k÷nnun tˇku 16% inn lyfse­ilsskyld lyf, 14,3% ˇlyfse­ilskyld lyf en 21% hormˇni­ melatˇnin. Inntaka melatonins er vaxandi og mŠlist h˙n helmingi hŠrri en ßri­ 2013. ١ melatonin sÚ ekki beint svefnlyf er mikilvŠgt a­ ■a­ sÚ teki­ nota­ Ý rÚttum sk÷mmtum og ß rÚttum tÝma (sjß pistil um melatˇnin innt÷ku fyrir flugßhafnir). Notkun svefnlyfja Ý samanbur­arhˇpnum var helmingi minni en hjß flugfreyjum og –■jˇnum, nŠr notkun ß landsvÝsu. Um helmingur flugfreyja og -■jˇna nota reglulega e­a st÷ku sinnum einhverskonar lyf til ■ess a­ sofna og er lÝklega algengast a­ ■au sÚu notu­ fyrir morgunflug. ┴ri­ 2013 merktu tveir innan flugfreyju- og ■jˇnahˇpsins vi­ a­ ■eir nřttu sÚr ßfengi til ■ess a­ sofna, n˙ ■remur ßrum seinna ( Ý ■essu ■ř­i) eru sex sem nřta ßfengi til slÝks.

Flugfreyjur og -■jˇnar ■urfa ßvallt a­ vera v÷kul Ý starfi sÝnu sem ÷ryggisver­ir hvenŠr sem er sˇlarhringsins svo ■a­ kemur ekki ß ˇvart a­ ■au leiti allra lei­a til a­ skila sÝnu. MikilvŠgt er a­ auka frŠ­slu til a­ draga sem mest ˙r truflun ß lÝkamsklukkunni og a­ tryggja a­ ef einstaklingur tekur inn svefnlyf a­ ■au sÚu tekin inn ß rÚttum tÝma og Ý rÚttri skammtastŠr­.

Of lÝtill nŠtursvefn og erfileikar me­ a­ sofa fyrir morgunflug er ■ekkt vandamßl hjß flugfreyjum og –■jˇnum. Svefn fyrir morgunflug reyndist vera 5 klst en var 6:45 klukkustundir ßri­ 2013 og vir­ist ■vÝ hafa sty­st. Svefn samanbur­arhˇps fyrir sinn vinnudag er talsvert lengri en hjß flugfreyju og -■jˇnum e­a 7 klukkustundir. Flugfreyjur og -■jˇnar reyna a­ bŠta sÚr svefntapi­ upp ß frÝd÷gum og sofa ■ß a­ me­altali 9,2 klukkustundir e­a um r˙mri klukkustund lengur en samanbur­arhˇpurinn ß sÝnum frÝd÷gum. Bß­ir hˇpar t÷ldu sig ■urfa um 8 tÝma svefn til a­ vera ˙thvÝld.

Lokaor­:

Svefn flugfreyja og ■jˇna helst Ý hendur vi­ vinnutÝma ■eirra og er stuttur fyrir morgunflug en lengri ß frÝd÷gum og fyrir sÝ­degisflug. Til a­ draga ˙r ■reytu og koma Ý veg fyrir svefnvandamßl er nau­synlegt a­ auka frŠ­slu frß fagfˇlki og taka meira tillit til lÝkamsklukku vi­ uppsetningu ß vinnuskrßm og gera rß­ fyrir reglulegri hvÝld.
Lyf geta hjßlpa­ verulega til a­ laga svefnvandamßl en hafa ■arf Ý huga a­ ■au eru alltaf tÝmabundin lausn. Lyfjanotkun stÚttarinnar er nokku­ ßhyggjuefni ■ar sem hŠtta ß a­ ef ■au eru tekin inn of seint geti ■a­ valdi­ svefndrunga Ý starfi auk ■ess sem sum lyfjanna eru ßvanabindandi. Fyrir ■ß fyrir ■ß sem eiga erfitt me­ svefn t.d. fyrir morgunflug hefur hugrŠn atferlisme­fer­ (HAM) gefi­ gˇ­a raun og vinnur markvisst a­ ■vÝ a­ upprŠta ■ann vÝtahring sem fˇlk getur lent Ý.

Flugfreyju- og ■jˇna hˇpurinn stendur sig frßbŠrlega Ý starfi hvort sem hann er ■reyttur e­a ˇ■reyttur en ■reytu og svefnleysi ber ßvallt a­ lÝta alvarlegum augum Ý eins mikilvŠgu starfi og flugfreyjur og- ■jˇnar sinna.



LÝkamsklukkan og tÝ­arhringur flugfreyja

R÷skun ß lÝkamsklukkunni vi­ flugfer­ir yfir fleiri en fj÷gur tÝmabelti getur framkalla­ streitu hjß flug■jˇnustuli­um. Streitan hefur ßhrif ß fj÷lmarga ■Štti eins og t.d. svefn, ˙thald, einbeitningu, meltingu og hormˇnaframlei­slu auk getu flugfreyjunnar til ■ungunar.

R˙mlega 20% flugfreyja ß barnseignaraldri ver­a fyrir truflun ß e­lilegri hormˇnaframlei­slu sem hefur ßhrif ß getu ■eirra til ■ungunar. Hormˇnatruflun getur valdi­ seinkun ß egglosi og valdi­ ˇreglulegum tÝ­ablŠ­ingum og ˇtÝmabŠru fˇsturlßti.

Flugfreyjur eru tvisvar sinnum lÝklegri til a­ ver­a fyrir ˇtÝmabŠru fˇsturlßti ß fyrstu ■remur mßnu­um me­g÷ngu en kynsystur ■eirra sem starfa ß j÷r­u ni­ri. Me­ auknu starfshlutfalli eykst hŠttan ß fˇsturlßti.

Geimgeislunin sem flug■jˇnustuli­ar ver­a st÷­ugt fyrir Ý starfi er ˇŠskileg fyrir barnshafandi flugfreyjur (sjß pistil um geimgeislun).

Hva­ er ■a­ sem hefur ßhrif ß tÝ­ahring flugfreyjunnar ?

Undir e­lilegum kringumstŠ­um eykst framlei­sla hormˇnsins melatˇnÝn ■egar dimma tekur og vi­ ■a­ eykst syfja. Ţmislegt getur dregi­ ˙r framlei­slu ■ess svo sem eins og birta a­ kv÷ldi og nŠturlagi. Hormˇni­ vinnur ekki einungis gegn svefnleysi og flug■reytu heldur stillir ■a­ lÝkamsklukkuna fyrr a­ sta­artÝma ■egar flogi­ er yfir tÝmabelti. Melatˇnin hefur ke­juverkandi ßhrif ß framlei­slu (seytingu) annarra hormˇna Ý lÝkamanum, svo sem framlei­slu kvennhormˇnanna LH, FSH, estrogen, progesteron, vaxtarhormˇnsins gˇnadˇtrˇpÝns, oxřtˇsÝns og kortisˇls. Flugfreyjur sem ver­a reglulega fyrir r÷skun ß lÝkamsklukkunni er hŠttara vi­ seinkun ß egglosi vegna minni framlei­slu hormˇnsins melatˇnÝn. Seinkun ß egglosi getur haft ßhrif ß tÝ­ablŠ­ingar me­ ■eim aflei­ingum a­ ˇe­lilega langur tÝmi lÝ­ur ß milli ■eirra. E­lilegur tÝmi milli tÝ­ablŠ­inga er um ■a­ bil 26-28 dagar.

Hormˇni­ kortisˇl, sem oft er kalla­ stresshormˇn, eykst vi­ ßlag. Aukin framlei­sla ■ess hŠgir aftur ß mˇti ß framlei­slu progesterons en rÚtt magn ■ess er nau­synlegt. Progesteroni­ hjßlpar konunni a­ ver­a ■ungu­ og vi­heldur ■unguninni. Magn ■ess ver­ur a­ vera innan e­lilegra marka hjß barnshafandi flugfreyjum svo me­gangan gangi e­lilega fyrir sig. Hormˇnatruflun sem ver­ur vi­ r÷skun ß lÝkamsklukkunni sem hÚr er lřst getur haft ßhrif ß tÝ­ahring flugfreyjunnar og m÷guleika ß getna­i hjß ■eim sem eru a­ reyna ver­a barnshafandi e­a stu­la­ a­ ˇtÝmabŠrum getna­i ef varnir eru ekki nota­ar.

Einnig hafa rannsˇknir sřnt a­ flugfreyjur eru Ý aukinni hŠttu a­ fŠ­a fyrir tÝmann og a­ fŠ­ingar■yngd barnsins sÚ undir me­allagi. Barnshafandi flugfreyjur Šttu a­ flj˙ga stuttar, sÚrvaldar flugfer­ir og vera Ý skertu vinnuhlutfalli. Starfi­ er lÝkamlega erfitt og krefst lÝkamlegs ˙thalds sem margar barnhafandi konur rß­a illa vi­. Geimgeislunin ein og sÚr sem barnshafandi flugfreyjur ver­a fyrir Ý starfi er tr˙lega of mikil ef grannt er sko­a­. Tali­ er a­ flugßhafnir Ý fullu starfi ver­i fyrir mßna­arlegri geimgeislun sem svari til ■riggja til fj÷gurra lungnar÷ngenmyndataka e­a fleiri. Barnshafandi kona myndi hugsa sig tvisvar um ß­ur en h˙n fŠri Ý svo margar r÷ngenmyndat÷kur fyrstu fimm mßnu­i me­g÷ngu. Flugfreyjan veit ekki betur ■vÝ vi­eigandi frŠ­slu um mßlefni­ skortir me­al stÚttarinnar.

═ ljˇsi ■essara ni­ursta­na vŠri Šskilegt a­ barnshafnandi flugfreyjur vŠru Ý barneignafrÝÝ ß launum alla me­g÷nguna en fj÷lm÷rg erlend flugfÚl÷g veita flugfreyjum frÝ frß st÷rfum me­an ß me­g÷ngu stendur me­ velfer­ mˇ­ur og fˇsturs Ý huga.


Auki­ minnisleysi hjß flugfreyjum og- ■jˇnum

Sem betur fer er st÷­ugt veri­ a­ rannsaka ßhrif langra flugfer­a ß flugßhafnir og eru ni­urst÷­ur ■eirra ßhugaver­ar ■ˇ ■Šr sÚu ekki Ý hag flug■jˇnustuli­a. á á á á á á á á Ni­urst÷­ur erlendra rannsˇkna eiga einnig vi­ um Ýslenska flug■jˇnustuli­a og ■vÝ ßhugaver­ar s÷kum ■ess. Breskir rannsakendur mŠldu kortisˇl magn (stress hormˇn) Ý munnvatni flug■jˇnustuli­a sem ur­u reglulega fyrir truflun ß lÝkamsklukkunni s÷kum flugs yfir m÷rg tÝmabelti. ═ ljˇs kom a­ kortisˇl magn Ý munnvatni ■eirra var mun hŠrra og vi­varandi allan vinnudaginn mi­a­ vi­ flug■jˇnustuli­a sem flugu styttri flugfer­ir ßn truflunnar ß lÝkamsklukkunni. ŮvÝ hŠrra sem stress hormˇni­ mŠldist hjß flug■jˇnustuli­unum ■vÝ fleiri andleg og lÝkamleg einkenni komu Ý ljˇs hjß ■eim.

lengur sem flug■jˇnustuli­arnir voru me­ ˇe­lilega hŠkkun ß stress hormˇninu Ý munnvatni (ßrafj÷ldi) ■vÝ fleiri einkennum kv÷rtu­u ■eir yfir. Einkennin voru minnisleysi, skert langtÝmaminni og skertur hŠfileiki til r÷khugsunnar.

Einkennin voru ßberandi eftir fimm ßra vi­veru Ý starfi og jukust me­ hŠkkandi starfsaldri. R÷ngtenmyndataka ß heila flug■jˇnustuli­anna sem ur­u fyrir reglulegri truflun ß lÝkamsklukkunni,sřndi einnig rřrnun ß hŠgri gagnaugabla­i heilans. Engin heilarřrnun var merkjanleg hjß ■eim flug■jˇnustuli­um sem ekki ur­u fyrir truflun ß lÝkamklukkunni.

Ůekkt er a­ ßverkar e­a slys sem ver­a ß gagnaugabla­i heilans lei­i til minnisleysis og skertrar vitsmunalegrar getu hjß heilbrig­um einstaklingum.

Ůessar ni­urst÷­ur eru ßhugaver­ar sÚrstaklega Ý ljˇsi ■ess a­ margir flug■jˇnustuli­ar kvarta undan auknu minnisleysi ßn ■ess a­ ßtta sig ß ßstŠ­u ■ess. A­ sjßlfs÷g­u geta fleiri ■Šttir haft ßhrif ß auki­ minnisleysi svo sem hŠkkandi aldur, sj˙kdˇmar, andlegt ßstand, ßfengis- og lyfjainntaka. Ů÷rf er ß vi­eigandi rß­st÷funum til ■ess a­ vi­halda og bŠta heilbrig­i flug■jˇnustuli­a Ý starfi.á


Sto­kerfisverkir me­al Ýslenskra Flugfreyja og - ■jˇna.

═ aprÝl 2015 var ger­ rannsˇkn ß tÝ­ni og helstu ors÷kum sto­kerfisverkja me­al fastrß­inna flugfreyja og -■jˇna hjß Icelandair, flugfÚlaginu WOW og FlugfÚlagi ═slands. Meginmarkmi­ rannsˇknarinnar var a­ meta ßhrif vinnutengdra ■ßtta sem geta leitt til sto­kerfisverkja. Jafnframt voru kanna­ir streituvaldandi ■Šttir og vi­horf til starfshlutfalls.

Spurningalistinn var settur inn ß samskiptami­ilinn Facebook og inn ß loka­ar netsÝ­ur ■ar sem stˇr hluti fÚlagsmanna FlugfreyjufÚlags ═slands eru skrß­ir. Um hentugleika˙rtak er ■vÝ a­ rŠ­a ■ar sem fˇlk fylgist misvel me­ ■vÝ sem ■ar fer fram og ekki eru allir fÚlagsmenn a­ nota Facebook. Alls sv÷ru­u 231 ■ßtttakendur, ■ar af voru 215 konur (95 %) og 11 karlar (5 %). Mikill munur var ß svarhlutfalli eftir flugfÚl÷gum, hlutfallslega sv÷ru­u flestir frß Icelandair e­a 46% af 489 fastrß­num flugfreyjum og ľ ■jˇnum. Me­alstarfsaldur ■ßtttakenda voru 17 ßr og reyndust nokkur sv÷r ˇnothŠf, a­allega frß lausrß­num ■ßtttakendum. Spurningalistinn var hanna­ur sÚrstaklega fyrir ■essa rannsˇkn og byggir ß sambŠrilegum erlendum rannsˇknum um sto­kerfisverki og lÝ­an Ý starfi. Spurningalistinn var forprˇfa­ur tvisvar sinnum til a­ tryggja ßrei­anleika og var teki­ tillit til athugasemda flugfreyja og ľ■jˇna eftir ■vÝ sem vi­ ßtti.

Ni­urst÷­ur

Ni­urst÷­ur lei­a Ý ljˇs a­ helmingur Ýslenskra flugfreyja og ľ■jˇna sem sv÷ru­u k÷nnuninni fann fyrir sto­kerfisverkjum sÝ­astli­na 12 mßnu­i. Ůegar spurt var um tÝ­ni verkjana fundu r˙mlega 69% ■ßtttakenda verki sÝ­astli­na 30 daga, ■ar af 29% daglega. Verkirnir voru algengastir Ý hßlsi, hnakka, her­um og ÷xlum. Fimmtungur a­spur­a h÷f­u teki­ sÚr veikindafrÝ vegna verkja og h÷f­u ßtta einstaklingar veri­ frß vinnu tvo mßnu­i e­a lengur. Helstu orsakir verkja a­ mati ■ßtttakenda voru sÝendurteknar hreyfingar Ý starfi, erfi­ vinnua­sta­a og miki­ vinnußlag. Um fimmtungur t÷ldu verkina hverfa ß frÝvakt en tveir ■ri­ju (67% ) fundu hins vegar fyrir verkjum bŠ­i Ý vinnu og frÝtÝma. Um helmingur ■ßtttakenda t÷ldu a­ verkirnir hef­u ßhrif ß vinnu ■eirra um bor­ og vegna verkja reyndu ■eir me­al annars a­ komast hjß erfi­um og sßrsaukafullum hreyfingum og vildu a­ vinnuvaktinni lyki sem fyrst. Ůß taldi r˙mlega helmingur ■ßtttakenda a­ sto­kerfisverkir gŠtu flřtt fyrir starfslokum ■eirra. Helmingur ■ßtttakenda t÷ldu a­ tilfinningar hef­u ekki ßhrif ß sto­kerfisverkina en 36% t÷ldu a­ svo vŠri. Erlendar rannsˇknir sřna a­ tengsl sÚu milli verkja og tilfinninga (5). Ůa­ sem getur haft ßhrif ß tilfinningalÝf og ■ar me­ auki­ verki, eru langar vinnuvaktir, ˇkyrr­ ß flugi, fjarvistir vi­ maka og b÷rn ß mikilvŠgum d÷gum ( jˇl, ßramˇt,afmŠli). Hjˇnabandserfileikar, samskiptaerfi­leikar og ■vÝ geta ekki rß­i­ vinnuskipulagi nÚ vinnhra­a um bor­ (6).

Starfstengd streita vir­ist algeng hjß stÚttinni en meira en ■rÝr af hverjum fjˇrum ■ßtttakendum fundu fyrir streitu. Helstu ßstŠ­ur voru: mikill starfshra­i, v÷ntun ß fimmtu freyjunni og sÝauknar kr÷fur Ý starfi. Um 73% t÷ldu starfi­ vera erfitt (frekar erfitt e­a mj÷g erfitt) og um helmingur svarenda taldi sig ˙rvinda eftir vinnudaginn. Eins og Ý fyrri rannsˇknum (1,2) telja flugfreyjur og -■jˇnar sig almennt ßnŠg­a me­ lÝfi­ og hamingjusama. TŠpur helmingur hefur ßhuga ß a­ minnka vi­ sig starfshlutfall og voru fj÷lskyldua­stŠ­ur og ■reyta helsta ßstŠ­an. Meirihlutinn e­a um 80% ■ßtttakenda h÷f­u ßhyggjur af heilsu sinni vegna vinnutengdra a­stŠ­a, svo sem ˇnˇgum svefn, erfi­um vinnua­stŠ­um, auknu vinnußlagi og geimgeislun. UmrŠ­a Rannsˇknin sřnir a­ lÝkamlegir verkir tengdir ßlagi eru algengir me­al Ýslenskra flugfreyja og -■jˇna en a­eins 7% Ýslenskra flugfreyja og -■jˇna telja sig vera ßn sto­kerfisvandamßla. Er ■a­ Ý samrŠmi vi­ erlendar rannsˇknir sem jafnframt benda til a­ mjˇbaksvandamßl sÚu me­al algengustu sto­kerfisvandamßla me­al stÚttarinnar (3,4).

Ni­urst÷­urnar sřna a­ řmislegt mß betur fara og ■urfa atvinnurekendur a­ huga a­ frekari forv÷rnum. Me­al ■ess sem atvinnurekandinn getur gert til ■ess a­ sporna vi­ sto­kerfisvandamßlum er frŠ­sla um lÝkamsbeitingu Ý ■r÷ngu rřmi sem er oftast ß hreyfingu og Ý 3-5 grß­u halla. Me­ reglulegri frŠ­slu til starfsfˇlks mß draga ˙r fjarvistum, koma Ý veg fyrir kulnun Ý starfi og sÝ­ast en ekki sÝst veita fˇlki lÝkamlega vellÝ­an vi­ st÷rf sÝn.

Leggja ■yrfti aukna ßherslu ß a­ fylgja lÝkamsklukku vi­ skrßarger­ og tryggja starfsm÷nnum nŠga hvÝld eftir lengri flug yfir m÷rg tÝmabelti. Jafnframt mŠtti hvetja og styrkja starfsmenn til reglulegrar hreyfingar ■vÝ ÷ll hreyfing stu­lar a­ sl÷kun, losun spennu, byggir upp v÷­va. Allt ■etta stu­lar ■etta a­ sterkari sto­kerfi og ■ar me­ fŠrri sto­kerfisvandamßlum.

Ůa­ vekur athygli a­ um helmingur ■ßtttakenda vill minnka vi­ sig starfshlutfall og geta řmsar ßstŠ­ur legi­ ■ar a­ baki. St÷rf hj˙krunarfrŠ­inga og flugfreyja og -■jˇna eru a­ m÷rgu leyti lÝk en miklar kr÷fur eru ger­ar um faglega fŠrni og ßbyrg­ Ý starfi. Fj÷lmargir ■Šttir geta haft ßhrif ß ■ol og getu beggja starfsstÚtta til a­ sinna vaktavinnu, svo sem fj÷lskyldua­stŠ­ur, ung b÷rn, a­stŠ­ur til hvÝldar fyrir og eftir vinnuvakt, vinnuumhverfi og sÝ­ast en ekki sÝst heilsufar starfsmanna.

Ůa­ er ■vÝ ßhugavert a­ me­alstarfshlutfall Ýslenskra hj˙krunarfrŠ­inga skuli vera um 80% og ■ar sÚ vi­urkennt a­ fullt starf sÚ of miki­, sÚrstaklega ef vi­komandi hefur ÷­rum skyldum a­ gegna.

Af hverju ■arf a­ gera rannsˇknir ß flugfreyjum og -■jˇnum? Takmarka­ar rannsˇknir eru til ß Ýslenskum flugfreyjum og ľ■jˇnum og ■vÝ lÝti­ vita­ um langtÝmaßhrif ß heilsu okkar. Fluglei­ir okkar eru til a­ mynda nokku­ frßbrugnar ÷­rum flugfÚl÷gum ■ar sem vi­ flj˙gum nor­lŠgari slˇ­um en flestir og ■vÝ mikilvŠgt a­ vita hva­a ßhrif ■a­ hefur til lengri tÝma liti­. ═ dag eru flugßhafnir a­ mestu undan■egnar verndun Vinnul÷ggjafarinnar sem ß a­ tryggja a­b˙na­ starfsmanna, hollustuhŠtti og ÷ryggi ß vinnust÷­um en ■vÝ er hŠgt a­ breyta. Rannsˇknir eru besta lei­in til ■ess a­ skapa ■ekkingu, me­ reglulegum rannsˇknum mß safna dřrmŠtum upplřsingum sem nota mß til a­ bŠta heilsu, lÝ­an og vinnua­stŠ­ur flugfreyja og -■jˇna.

A­ lokum langar mig til ■ess a­ benda ßhugas÷mum ß grein um sto­kerfisvandamßl hjß flugfreyjum og -■jˇnum

(ra­a­ eftir n˙merum)

1. Gunnarsdottir, A (2013). Starfstengd ■reyta me­al flug■jˇnustuli­a. ┴hrifa■Šttir ■reytu og aflei­ingar hennar. Lokaverkefni til meistaraprˇfs Ý hj˙krunarfrŠ­i. Hßskˇli ═slands

2. HerdÝs Sveinsdˇttir, HˇlmfrÝ­ur K. Gunnarsdˇttir og Hildur Fri­riksdˇttir (2000). Heilsufar,lÝ­an og vinnuumhverfi flugfreyja. Rannsˇknarstofnun Ý hj˙krunarfrŠ­i. Hßskˇli ═slands.

3. Lee, H., Wilbur, J., Conrad, K. M., & Miller, A. M. (2006). Risk Factors Associated with Work-Related Musculoskeletal Disorders among Female Flight Attendants Using a Focus Group to Prepare a Survey. AAOHN Journal, 54(4), 154-164

4. Glitsch, U., Ottersbach, H. J., Ellegast, R., Schaub, K., Franz, G., & Jńger, M. (2007). Physical workload of flight attendants when pushing and pulling trolleys aboard aircraft. International Journal of Industrial Ergonomics, 37(11), 845-854.

5. Harrington, J. M. (2001). Health effects of shift work and extended hours of work. Occupational and Environmental medicine, 58(1), 68-72 6. Lee, H., Wilbur, J., Kim, M. J., & Miller, A. M. (2008). Psychosocial risk factors for workÔ€related musculoskeletal disorders of the lowerÔ€back among longÔ€haul international female flight attendants. Journal of advanced nursing, 61(5), 492-502.


Heilsa og lÝ­an flugfreyja og-■jˇna mi­a­ vi­ a­rar starfsstÚttir

Flug■jˇnustli­ar eru ein ■eirra stÚtta sem hefur langan starfsaldur. Langur starfsaldur telst Ý flestum tilfellum jßkvŠ­ur en tÝ­ni sj˙kdˇma sem tengja mß vi­ starfsumhverfi­ eykst Ý takt Ý hlutfalli vi­ hŠkkandi starfsaldur flug■jˇnustuli­a. HÚr er ekki ßtt vi­ slit ß li­um (axlar, olnboga, ˙lnli­i nÚ mja­mali­i) sem flug■jˇnustli­ar finna fyrir s÷kum sÝendurtekinna handtaka Ý starfi nÚ eymsli Ý baki sem Ý m÷rgum tilfellum er hŠgt a­ tengja vi­ langar st÷­ur og stellingar me­an ß flugvakt stendur.

Ni­urst÷­ur rannsˇknar sem ger­ var ßri­ 2013 ß ■verskur­i bandarÝskra flug■jˇnustuli­a kom Ý ljˇs a­ ■eir eru Ý meiri ßhŠttu a­ ■rˇa me­ sÚr krˇnÝskt lungnakvef en vi­mi­unarhˇpur sem var ■verskur­ur almennings Ý BandarÝkjunum (National Health and Nutrion Survey). ═ ■eirri rannsˇkn kom Ý ljˇs a­ flug■jˇnar (kk) eru Ý 3,5 sinnum meiri hŠttu a­ ■rˇa me­ sÚr lungnakvef me­an flugfreyjur (kvk) eru 2,75 sinnum lÝklegri a­ gera slÝkt hi­ sama. Flug■jˇnustli­arnir sem hÚr um rŠ­ir voru ekki lÝklegri en vi­mi­unarhˇpurinn a­ vera me­ lungnasj˙kdˇma nÚ reykja. TÝ­ni lungnakvefsins jˇkst me­ hŠkkandi starfsaldri.

Flugfreyjur eru lÝklegri en kynsystur sÝnar a­ ■rˇa me­ sÚr krabbamein Ý brjˇsti, legi e­a eggjastokkum en ■essar ni­urst÷­ur hafa ß­ur komi­ fram Ý ÷­rum sambŠrilegum rannsˇknum. Flugfreyjurnar eru 3,5 sinnum lÝklegri en a­rar konur a­ ■rˇa me­ sÚr hjarta og Š­asj˙kdˇma, ■rßtt fyrir lŠgri BMI stu­ul (Body Mass Index), minni reykingar og e­lilegan blˇ­■rřsting mi­a­ vi­ aldur. Hva­ flug■jˇnanna var­ar var sambŠrileg tÝ­ni hjarta og Š­asj˙kdˇma og karlm÷nnum Ý vi­mi­unnarhˇp TÝ­ni h˙­krabbameins, hjarta og Š­asj˙kdˇma hÚlst Ý hendur vi­ hŠkkandi starfsaldur hjß bŠ­i flugfreyjum og ■jˇnum en tÝ­ni krabbameins Ý brjˇsti, legi og eggjastokkum hjß flugfreyjum eykst ekki vi­ hŠkkandi starfsaldur ■eirra.

┴stŠ­a aukinnar tÝ­ni hjarta og Š­asj˙kdˇma mß me­al annars rekja til st÷­ugri tilfŠrslu svefn og v÷ku Ý morgun, kv÷ld ľ og nŠturflugum me­ tilheyrandi r÷skun ß lÝkamsklukkunni en slÝkar tilfŠrslur valda margvÝslegri andlegri og lÝkamlegri truflun. Svefnerfiileikar eru algengir hjß flug■jˇnustuli­um og tali­ er a­ ■ri­ji hver flug■jˇnustuli­i ■jßist af svefntengdu vandamßli. Ef mi­a­ er vi­ almenning ■ß er vandamßli­ 5,7 sinnum algengara hjß flugfreyjum og 3,7 sinnum algengari hjß flug■jˇnum.

═ Ýslenskri rannsˇkn sem ger­ var ß flug■jˇnustuli­um kom Ý ljˇs a­ stˇr hˇpur ß erfitt me­ a­ sofna , vi­halda svefni og sofa of stutt a­ nˇttu til sÚrstaklega ef um morgunflug var a­ rŠ­a nŠsta dag. Margir flug■jˇnustuli­ar telja sig st÷­ugt vera Ý svefnskuld s÷kum ■essa. Flug■jˇnar (kk) eru helmingi ■reyttari en vi­mi­unnarhˇpurinn og tŠplega sex sinnum lÝklegri en a­rir karlmenn a­ finna fyrir ■unglyndi og depur­ nŠr daglega.

Flugfreyjur (kvk) voru helmingi lÝklegri en kynsystur sÝnar a­ finna fyrir ■reytu og ■unglyndi. Ůessar ni­urst÷­ur vekja athygli s÷kum alvarleika en ßhugavert vŠri a­ rannsaka ßstŠ­ur ■essa mikla ■unglyndis hjß stÚttinni. Alvarleiki felst Ý ■vÝ a­ Ý umrŠddri rannsˇkn er veri­ a­ bera saman flug■jˇnustuli­a vi­ ■verskur­ einstaklinga en Ý ■eim hˇpi voru bŠ­i heilbrig­ir og ˇheilbrig­ir, atvinnulausir, fßtŠkir og einstaklinga sem b˙a vi­ misjafnar a­stŠ­ur.

Ůessar ni­urst÷­urnar eru ekki Ý hag flug■jˇnustuli­a. Heilsueftirlit er reglubundi­ hjß flug■jˇnustuli­um og er ■a­ vel, en lÝti­ ber ß a­ skima­ sÚ eftir atvinnutengdum ska­a svo sem heyrnarmŠlingar, en s˙ mŠling Štti a­ vera jafn sjßlfs÷g­ og sjˇnsko­un e­a mŠling ß blˇ­■rřstingi. Skert heyrn getur veri­ ˇgn vi­ ÷ryggi ■vÝ flug■jˇnustuli­ar eru fyrst og fremst ÷ryggisver­ir um bor­.

┴n efa velta flug■jˇnustli­ar fyrir sÚr hva­ ■eir sjßlfir geti gert til ■ess a­ minnka atvinnutengda sj˙kdˇma. Fßtt er um sv÷r ■vÝ flug■jˇnustuli­ar hafa lÝtil sem engin ßhrif ß ■ß ■Štti sem hafa ßhrif ß heilsu ■eirra um bor­ svo sem, loftgŠ­i um bor­, kulda Ý eldh˙sum, hßva­a nÚ ■ß geimgeislun sem ■eir ver­a fyrir Ý starfi. FrŠ­sla og reglubundin skimun fyrir atvinnutengda sj˙kdˇma er helsta vopni­ Ý h÷ndum flug■jˇnustuli­a.

═ ljˇsi ■essara ni­ursta­na er ■arft a­ gefa andlegri lÝ­an flug■jˇnustuli­a meiri gaum ■vÝ seint ver­ur tali­ e­lilegt a­ flugfreyjur sÚu helmingi ■unglyndari en kynsystur sÝnar og flug■jˇnar finni sex sinnum oftar fyrir ■unglyndi og depur­ en ■verskur­ur karlmanna Ý samfÚlaginu. Ůa­ segir okkur kŠri lesandi a­ frekari rannsˇkna er ■÷rf ß mßlefninu.


Ůurra lofti­ um bor­ Ý flugvÚlum

LÝkaminn reynir a­ halda Ý ■ann v÷kva sem er Ý lÝkamanum sem lřsir sÚr me­al annars Ý ■vÝ a­ ■vaglßt ver­a minni e­a jafnvel engin me­an ß flugi stendur. Eftir ■vÝ sem minna er drukki­ ver­ur ■vagi­ dekkra en ■a­ er oft gˇ­ vÝsbending ß v÷kvaskort. Undir e­lilegum kringumstŠ­um jafnar lÝkaminn sig ß v÷kvaskortinum e­a ß milli flugfer­a. Bj˙gs÷fnun er oft merki um v÷kvaskort en ■a­ er lei­ lÝkamans a­ halda Ý ■ann v÷kva sem tilsta­ar er Ý lÝkamanum.

SÚrfrŠ­ingar I heilsu flugßhafna benda ß nau­syn ■ess a­ flug■jˇnustuli­ar auki fituinnt÷ku til ■ess me­al annars a­ vinna ß mˇti fitu- og v÷kvatapi sem ver­ur vi­ ˙t÷ndun og mŠla ■ß sÚrstaklega me­ 3 matskei­um af Flax Seed olÝunni fyrir flug.

SamkvŠmt ni­urst÷­um bandarÝskrar rannsˇknar ■jß­st fj÷lmargir flj˙g■jˇnustuli­ar af ■urrki (e.dehydration) algengusta lÝkamlega einkenni­ sem flug■jˇnustuli­ar kvarta undan er ■urr h˙­, sem rekja mß til lßgs raka Ý vinnuumhverfi ■eirra. Rakinn Ý andr˙mlofti flugvÚla ß flugi er milli 1%-15%, lŠgst er ■a­ Ý flugstjˇrnarklefanum e­a allt ni­ur Ý 1%.

Rakinn getur aukist lÝtilega vi­ fj÷lda drykkja far■ega me­an ß drykkja■jˇnustu stendur og vegna ßhalda sem innihalda v÷kva svo sem Ýsf÷tur og dj˙sk÷nnur. Til vi­mi­unar er rakamagn Ý andr˙mslofti 78%-82%, (Ý rigningu er ■a­ 100%), innanh˙s er ■a­ ß bilinu 40-45% en til gaman mß geta ■ess a­ Ý Sahara ey­im÷rkinni mŠlist rakinn 20%. Vi­ ■Šr ■urru a­stŠ­ur sem rÝkja um bor­, missa flug■jˇnustuli­ar um ■a­ bil 60-120 ml. af raka ß klukkustund. Ef mi­a­ vi­ lŠgri vi­mi­in getur flug■jˇnustuli­i sem flřgur sj÷ klukkustunda flug (SEA/DEN) misst allt a­ 420 ml af v÷kva ß einum fluglegg.

Rakinn tapast Ý gegnum lungun vi­ ˙t÷ndun og gegnum h˙­ina Ý formi svita. Vi­ rakatapi­ sem ver­ur vi­ ˙t÷ndun getur einnig tapast lÝfsnau­synleg fita (e.lung surfactant) en s˙ fita ■ekur lungun a­ innan og er lÝfsnau­synleg vi­ ■enslu lungnanna. Ůurra lofti­ hefur einnig slŠm ßhrif ß slÝmh˙­ augna sem lřsir sÚr me­ augn■urrki, tßrvot augu, tßrarennsli, klß­a og slÝmh˙­ Ý efri ÷ndunarvegi sem oft lřsir sÚr me­ nefstÝflu, og ■a­ sem flestir flug■jˇnustuli­ar kvarta undan ■urrk Ý hßrsver­i og h˙­.

Eitt einkenni v÷kvaskorts er ■urr munnur, varir, og augu, oftast fylgir ■orstatilfinning Ý kj÷lfari­. Mi­a­ vi­ ■a­ ■urra loft sem flug■jˇnustuli­ar vinna vi­ er hŠtta ß a­ ■eir geti ori­i­ fyrir hŠgfara v÷kvaskorti, ef ekki v÷kvainntekt er ekki nŠganleg.

Ůa­ er mj÷g mikilvŠgt a­ f bŠta upp v÷kvatapi­ sem ver­ur ß flugi me­ ■vÝ a­ drekka vel me­an og eftir flug. HÚr er ekki ßtt vi­ a­ flug■jˇnustuli­inn ■ambi vatn, heldur drekki jafnt og ■Útt me­an ß flugfer­ stendur. Besti drykkurinn er vatn, Vatnslosandi drykkir svo sem koffein drykki Štti a­ for­ast, ■eir řta undir enn frekari v÷kvatap.


Ůarftu a­ taka inn svefnlyf?

Flug■jˇnustuli­ar nřta sÚr ˇlÝkar a­fer­ir til ■ess a­ sofna og vi­halda svefni fyrir morgunflug. Sumir nřta sÚr ˇhef­bundnar a­fer­ir, a­rir taka inn ˇlyfse­ilskyld e­a lyfse­ilskyld lyf. HÚr ver­ur fari­ yfir algengustu lyfse­ilskyld svefnlyf sem notu­ eru ß ═slandi til frˇ­leiks fyrir flug■jˇnustuli­a.

MeltatˇnÝn er hormˇn sem vi­ framlei­um vi­ e­lilegar kringumstŠ­ur ■egar dimma tekur. Ţmislegt getur dregi­ ˙r framlei­slu ■ess, svo sem birta a­ nŠturlagi en vi­ slÝkar a­stŠ­ur st÷­vast melatˇnÝnframlei­slan. Helstu ßhrif melatˇnÝns eru a­ ■a­ gerir einstaklinginn syfja­an. Hormˇni­ vinnur ekki einungis gegn svefnleysi og flug■reytu heldur stillir ■a­ lÝkamsklukkuna fyrr a­ sta­artÝma ■egar flogi­ er yfir tÝmabelti. Algeng skammtastŠr­ er 3 mÝlligr÷mm og ■a­ tekur lyfi­ u.■.b. hßlftÝma a­ virka eftir innt÷ku. Ekki er rß­lagt a­ taka stŠrri skammta ■vÝ ekki er tali­ a­ stŠrri skammtar virki betur nÚ lengur. MelatˇnÝn hefur ßhrif ß kynhormˇn kvenna en ■a­ dregur ˙r losun estrˇgens og getur ■vÝ hindra­ egglos og ■ar me­ ■ungun. ŮvÝ Šttu konur, sem eru Ý barneignarhuglei­ingum, alls ekki a­ taka inn melatˇnÝn nÚ konur me­ b÷rn ß brjˇsti.

Tylenol PM er verkjalyf sem Štla­ er fyrir svefninn. Lyfi­ samanstendur af parasetamˇli (panˇdÝl) og dÝfenhřdramÝni. DÝfenhřdramÝn hefur rˇandi verkun og eftir henni sŠkjast margir eftir, til ■ess a­ sofna fyrir morgunflug. Ůa­ er einnig nota­ Ý hˇstamixt˙rur og ofnŠmislyf. Ůa­ er ßkaflega misjafnt hversu lengi ßhrif TylenolPM standa. Sumir ver­a mj÷g ■ungir fram eftir morgni af ■vÝ a­ taka ■a­ inn en a­rir finna ekki fyrir ■essum ■yngslum ■egar ■eir fara ß fŠtur. A­alatri­i­ er a­ flug■jˇnustuli­inn hafi sofi­ nˇgu lengi til ■ess a­ ßhrif lyfsins sÚu a­ baki ■egar a­ fˇtafer­artÝma er komi­ e­a hreinlega sleppa ■vÝ a­ taka inn lyf sem hefur ■essi rˇandi ßhrif ß lÝkamann.

Imovan er lyfse­ilskylt svefnlyf. Kostir lyfsins eru a­ ■a­ styttir tÝmann sem ■a­ tekur mann a­ sofna, lengir svefntÝmann og fŠkkar andv÷kustundum. Lyfi­ er um ■a­ bil 30 mÝn˙tur a­ virka frß ■vÝ ■a­ er teki­ inn. Algengasta skammtastŠr­ er 5 mÝlligr÷mm. Helstu aukaverkanir, sem kvarta­ er undan, er biturt brag­ Ý munni eftir t÷ku lyfsins. HelmingunartÝmi er 4-6 klukkustundir,en helmingunartÝmi lyfsins er mŠlikvar­i ß hve lengi lyfi­ er a­ fara ˙r lÝkamanum. Ůa­ segir manni hins vegar ekki hva­ langan tÝma lyfi­ hefur ßhrif ß ■ann sem ■a­ tekur.

Stilnoct er lyfse­ilskylt svefnlyf og gerir sama gagn og Imovan, ■.e.a.s. hjßlpar neytandanum a­ sofna og vi­halda svefni. Algeng skammtastŠr­ 5 milligr÷mm. Lyfi­ er 15-20 mÝn˙tur a­ virka frß ■vÝ ■a­ er teki­ inn, sem sagt fljˇtvirkara en Imovan. Aftur ß mˇti er helmingunartÝmi Stilnoct stuttur e­a 0,8-4 klukkustundir. Lyfi­ er virkt Ý 4- 8 klst. ŮvÝ mß segja a­ Stilnoct sÚ heppilegra fyrir ■ß sem kjˇsa svefnlyf ■vÝ ■a­ fer fyrr ˙r lÝkamanum en Imovan.

Ef svefnlyf eru tekin inn tÝmanlega fyrir morgunflug, e­a ekki seinna en kl. 21:30, Štti verkun ■eirra a­ vera a­ baki ■egar flug■jˇnustli­inn fer ß fŠtur kl. 5:00. Ef svo er ekki, er alltaf hŠtta ß a­ lyfin geti haft ßhrif ß ßrvekni einstaklingsins og ■au sÚu ■vÝ enn a­ einhverju leyti virk Ý lÝkamanum. Íll svefnlyf eru afar vanabindandi, mun meira en menn gera sÚr almennt grein fyrir. Einhverjum kann a­ ■ykja ■a­ orka tvÝmŠlis a­ hÚr sÚ veri­ a­ frŠ­a um notkun svefnlyfja. HÚr er hins vegar um a­ rŠ­a eina af ■eim lei­um sem sÚrfrŠ­ingar um svefn og ■reytu flug■jˇnustuli­a rß­leggja ■eim til ■ess a­ koma Ý veg fyrir flug■reytu og svefnleysi.

Ůa­ gefur auga lei­ a­ flug■jˇnustuli­ar eru betur til ■ess fallnir a­ sinna st÷rfum sÝnum ˙thvÝldir og Ý m÷rgum tilfellum hjßlpa skammvinn svefnlyf ■eim a­ hvÝlast og a­ sinna st÷rfum sÝnum betur. Ůessi pistill svarar vonandi řmsum spurningum sem flug■jˇnustuli­ar hafa var­andi innt÷ku ß svefnlyfjum ef ■eir eru a­ huglei­a slÝkt til a­ bŠta svefn sinn.


Geimgeislun sem flugfreyjur- og ■jˇnar ver­a fyrir Ý hßloftunum

Fj÷lmargar rannsˇknir hafa veri­ ger­ar erlendis ß heilsu og lÝ­an flugli­a en eftirtaldir umhverfis■Šttir eru fyrst og fremst taldir hafa ßhrif ß ■etta tvennt hjß flugßh÷fnum og far■egum. Geimgeislun (cosmic rays) sem ßh÷fnin ver­ur fyrir ß flugi

Ľ Rafsegulbylgjur frß stjˇrntŠkjum Ý flugstjˇrnarklefa sem flugmenn ver­a fyrir.

Ľ ┌tblßstur frß hreyflum sem berst inn Ý flugvÚlarrřmi sem bŠ­i ßh÷fn og far■egar anda a­ sÚr.

Ľ GŠ­i andr˙mslofts um bor­ (rakastig og mengun).

Ľ Ëreglulegur svefn og sÝ■reyta ßhafna.

═ ■essum pistil er sÚrstaklega fjalla­ um ■a­ geislaßlag sem flugli­ar ver­a fyrir og aflei­ingar ■ess ß heilsu ■eirra.

Hva­ eru geimgeislar?

Geimgeislarnir eru ska­legir, jˇnandi geislar (ionising rays) sem ■eytast um geiminn ß ljˇshra­a. Sumir koma frß sˇlinni, a­rir utan ˙r ˇravÝddum geimsins. Lofthj˙pur og segulsvi­ jar­ar veitir sterka v÷rn gegn ■essum geislum, annars vŠri allt lÝf ß j÷r­inni l÷ngu ˙tdautt. FlugvÚlar fer­ast hßtt uppi Ý lofthj˙pnum ■ar sem minni v÷rn er fyrir ■essum vßgestum. FlugvÚlarskrokkurinn veitir litla vernd gegn sumum ■essara geisla (sÚrstaklega gammageislum) og ver­a ■vÝ bŠ­i far■egar og flugßhafnir fyrir meiri geislun ß flugi en vŠru ■au ß j÷r­u ni­ri. Segulsvi­ jar­ar beinir, sem fyrr segir, geislum frß j÷r­inni og eru ßhrif segulsvi­sins mest vi­ mi­baug. Ůar mŠlist geislunin minnst en mest vi­ nor­ur- og su­urheimskauti­.

HŠgt er a­ mŠla geislunarßlag. MŠlieiningin er k÷llu­ äSievertô eftir sŠnska e­lisfrŠ­ingnum sem skilgreindi hana og ß h˙n vi­ uppsafna­an ska­legan geislaskammt ß lÝkamann ß tilteknum tÝma. Til ■ess a­ skilja hugtaki­ betur mß lÝkja ■vÝ vi­ magn regnvatns sem safnast Ý tunnu ß einhverjum ßkve­num tÝma. Auk ■ess tekur mŠlieiningin Sievert tillit til mismunandi ska­semi ˇlÝkra geislategunda og er ■vÝ beinlÝnis mŠlikvar­i ß ska­semi geislunarinnar. Vi­ yfirbor­ jar­ar mŠlist styrkur geislunar mj÷g lßgur en eykst ■vÝ hŠrra sem fari­ er upp Ý lofthj˙pinn. Aukningin ver­ur svo mikil a­ geislamagn inni Ý flugvÚl, sem flřgur Ý 39.000 feta hŠ­, er 64 sinnum meiri en vi­ yfirbor­ jar­ar. Uppsafna­ur geislaskammtur er ■vÝ meiri ■vÝ lengur sem dvalist er Ý hßloftunum og ■vÝ hŠrra sem fari­ er og loks skiptir mßli ß hva­a breiddargrß­u fer­ast er ■ar sem geislunin er meiri nŠr pˇlunum.

Flugßhafnir eru geislastarfsmenn

SamkvŠmt Ýslenskum l÷gum flokkast Ýslenskar geislastarfsmennflugßhafnir sem geislastarfsmenn en slÝkan titil fß starfsstÚttir sem vinna vi­ jˇnandi geislun sem mŠlist um e­a yfir 1 milliSievert (mSv) ß ßri. Hˇpgeislaßlag fyrir ■ennan hˇp er mj÷g svipa­ ß milli ßra en me­algeislaßlagi­ fer lŠkkandi me­ upplřsingum um fleiri ßhafnarme­limi. Me­algeislaßlag Ýslenskra flugßhafna ßri­ 2013 var 1,91 mSv, ßri­ 2014 var ■a­ 1,89 mSv og ßri­ 2015 var ■a­ 1,88 mSv. SamkvŠmt upplřsingum frß Geislav÷rnum RÝkisins ( 2017) hafa allir flugli­ar veri­ me­ geislaßlag undir 5 mSv. Me­algeislaßlag Ýslenskra flugßhafna er mj÷g sambŠrilegt vi­ me­algeislaßlag t.d danskra flugßhafna en ■a­ mŠldist ■ar Ý landi ßri­ 2009 1,8 mSv og ßri­ 2010 1,9 mSv. Vel mß spyrja hvort ■etta heildargeislaßlag gefi rÚtta mynd af ■vÝ geislaßlagi sem flugßhafnir ver­a fyrir ■ar sem starfsmenn eru Ý misj÷fnu starfshlutfalli en ekki er teki­ tillit til ■ess ■egar me­algeislaßlag flugßhafname­lima er reikna­ ˙t. Til samanbur­ar mß geta ■ess a­ me­algeislamengun, sem starfsmenn r÷ntgendeilda sj˙krah˙sa ver­a fyrir, mŠldist ßri­ 2009 2,13 mSv ß ßri og me­algeislaßlag ß starfsmenn kjarnorkuvera er 1,6 mSv ß ßri (Baris,2006). Ůetta ■ř­ir a­ eftir ■vÝ sem best er vita­ vera engar a­rar starfsstÚttir ver­a fyrir jafnmikilli geislun og flugßhafnir.

MŠlingar og eftirlit

Evrˇpusambandi­ setti l÷g um geislaßlag ßri­ 2000 og taka Ýslensk lagaßkvŠ­i mi­ af ■eim l÷gum. ┴ri­ 2008 hˇf Icelandair a­ mŠla geislaßlag ß flugßh÷fnum en ■a­ var lengi vel eina flugfÚlagi­ hÚr ß landi sem mŠldi geislaßlag ß flugßh÷fnum. ┴ri­ 2010 var byrja­ a­ mŠla geislaßlag ß flugßh÷fnum Atlanta. Evrˇpusambandi­ gerir ekki bara kr÷fur um persˇnulegar mŠlingar flugßhafna heldur fer ■a­ einnig fram ß a­ flugßhafnir fßi vi­eigandi frŠ­slu um ßhŠttu geimgeislunar. SÚrstaklega skal huga­ a­ barnshafandi flugli­um. SamkvŠmt geislav÷rnum rÝkisins eiga flugrekendur a­ skipuleggja vinnu barnshafandi flugli­a me­ ßstand ■eirra Ý huga. ŮvÝ er mj÷g mikilvŠgt a­ barnshafandi flugli­ar tilkynni sem fyrst um ßstand sitt svo hŠgt sÚ a­ vernda ■ß gegn of miklu geisla- og flugßlagi. Flestir flugli­ar tilkynna flugrekanda ßstand sitt ß ■ri­ja mßnu­i me­g÷ngu en vert a­ velta ■vÝ fyrir sÚr hvort flugrekendur reikni me­ frß byrjun me­g÷ngu geislaßlagi­ sem fˇstri­ hefur or­i­ fyrir ß fyrstu vikum me­g÷ngu, ß­ur en flugli­inn tilkynnir ßstand sitt. Geislaßlag ß fˇstri­ mß ekki fara yfir sem svarar til 1 mSv ß me­g÷ngu, frß ■vÝ flugli­i ver­ur barnshafandi og ■ar til hann fer Ý barneignarfrÝ. Stundum vill ■a­ gleymast a­ fˇstri­ er ekki geislastarfsma­ur ■ˇ mˇ­ir ■ess sÚ ■a­. Ska­leg ßhrif geislunar ß fˇstri­ eru mest ß fyrstu ■remur mßnu­um ■ungunar.

Geislavarnir rÝkisins og Flugmßlastjˇrn vinna sameiginlega a­ eftirliti flugßhafna. Ůa­ er gert me­ sÚrst÷ku reiknilÝkani og hugb˙na­i sem ߊtlar geislaßlagi­ ß hvern og einn flugßhafnarme­lim. MŠlingarnar ß geislaßlagi flugli­a mi­a­ist vi­ eftirfarandi atri­i: Ľ Fluglei­ir/breiddargrß­a flugsins, ■vÝ nor­ar sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun.

Ľ FlughŠ­, ■vÝ hŠrra sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun.

Ľ FlugtÝma, ■vÝ lengur sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun ver­ur flugßh÷fnin fyrir.

Ľ A­ra ■Štti, svo sem sˇlgos en vi­ ■au eykst geimgeislun.

Íll ■essi atri­i skipta mßli ■egar horft er til geislamagns sem hver og einn flugli­i ver­ur fyrir.

Hvernig sÚr flugli­inn ■a­ geislamagn sem hann ver­ur fyrir Ý flugi yfir ßri­?

┴ sÝ­unni Mywork getur hver og einn flugßhafname­limur sÚ­ ■a­ geislamagn sem hann hefur or­i­ fyrir Ý flugi sÝ­astli­i­ ßr. Ůetta er einf÷ld a­ger­: Fari­ er inn ß mÝnar sÝ­ur en ■ar er lÝna sem heitir Quick links. Undir henni er GeislamŠlingar-Globalog og undir ■eim flipa lengt til hŠgri er fyrirs÷gnin: Cosmic Radiation 12 months. Undir ■eirri lÝnu ne­st til hŠgri er heildargeislamagnstalan sem vi­komandi flugli­i hefur fengi­ Ý flugi til dagsins Ý dag. Sjßlf er Úg Ý 67% starfi og mŠlist, ■egar ■etta er rita­, me­ 2,9 mSv ß ßri. ╔g er sem sagt a­eins yfir me­algeislaßlagi flugli­a Icelandair. Mi­a­ er vi­ a­ hßmarksgeislun, sem hver og einn ßhafname­limur ver­ur fyrir, fari ekki yfir 6 mSv ß ßri. MÚr vitanlega hefur engin or­i­ fyrir svo mikilli geimgeislun.

Geimgeislun og heilsa flugßhafna

HŠttulegustu ßhrif geimgeislunar ß lÝkamann eru ■Šr breytingar sem geislunin getur haft ß erf­aefni og litninga hinna řmsu fruma lÝkamans. Aflei­ingar skemmda ß litningunum geta leitt til dau­a e­a skemmda ß frumum. Frumuskemmdir af v÷ldum geimgeisla (jˇnandi geisla) geta leitt til ˇe­lilegrar frumuskiptingar sem sÝ­ar getur or­i­ a­ krabbameini.

Rannsˇknir hafa sřnt fleiri ßhrif geimgeislunar ß lÝkamann, svo sem fˇsturska­a og erf­agalla, en ■au ßhrif ver­a ekki rakin hÚr enda hafa ■au lÝtil ßhrif ■egar ß heildina er liti­. Ni­urst÷­ur Ýslenskrar rannsˇknar, sem ger­ var fyrir 11 ßrum, ■ar sem sko­u­ voru tengsl brjˇstakrabbameins og starfsumhverfis flugli­a, leiddi Ý ljˇs a­ hjß Ýslenskum flugßh÷fnum greindust fleiri tilfelli brjˇsta- og h˙­krabbameins en hjß ÷­rum starfsstÚttum.

Ni­urst÷­ur erlendra rannsˇkna sřna s÷mu ni­urst÷­ur, ßsamt aukinni tÝ­ni bl÷­ruhßlskirtilskrabbameins og hvÝtblŠ­is. ┴kjˇsanlegt vŠri a­ fleiri rannsˇknir vŠru ger­ar ß geimgeislun og ßhrifum hennar ß Ýslenskar flugßhafnir. HÚr ß nor­urhveli jar­ar eru ßhrif segulssvi­sins minni og ■vÝ meiri geislaßhrif en ella. ═slensku flugfÚl÷gin flj˙ga nor­ar en ÷nnur flugfÚl÷g og ■vÝ er Ýslenskum flugßh÷fnum vŠntanlega hŠttara vi­ geimgeislun.

Íllum hlřtur a­ vera ljˇst hve mikilvŠgt er a­ frŠ­a starfsfˇlk um forvarnir, sem hŠgt er a­ beita til ■ess a­ koma Ý veg fyrir ■ß sj˙kdˇma sem geimgeislun getur valdi­, og vernda ■annig og efla heilbrig­i flugßhafna.


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband