LÝkamsklukkan og tÝ­arhringur flugfreyja

R÷skun ß lÝkamsklukkunni vi­ flugfer­ir yfir fleiri en fj÷gur tÝmabelti getur framkalla­ streitu hjß flug■jˇnustuli­um. Streitan hefur ßhrif ß fj÷lmarga ■Štti eins og t.d. svefn, ˙thald, einbeitningu, meltingu og hormˇnaframlei­slu auk getu flugfreyjunnar til ■ungunar.

R˙mlega 20% flugfreyja ß barnseignaraldri ver­a fyrir truflun ß e­lilegri hormˇnaframlei­slu sem hefur ßhrif ß getu ■eirra til ■ungunar. Hormˇnatruflun getur valdi­ seinkun ß egglosi og valdi­ ˇreglulegum tÝ­ablŠ­ingum og ˇtÝmabŠru fˇsturlßti.

Flugfreyjur eru tvisvar sinnum lÝklegri til a­ ver­a fyrir ˇtÝmabŠru fˇsturlßti ß fyrstu ■remur mßnu­um me­g÷ngu en kynsystur ■eirra sem starfa ß j÷r­u ni­ri. Me­ auknu starfshlutfalli eykst hŠttan ß fˇsturlßti.

Geimgeislunin sem flug■jˇnustuli­ar ver­a st÷­ugt fyrir Ý starfi er ˇŠskileg fyrir barnshafandi flugfreyjur (sjß pistil um geimgeislun).

Hva­ er ■a­ sem hefur ßhrif ß tÝ­ahring flugfreyjunnar ?

Undir e­lilegum kringumstŠ­um eykst framlei­sla hormˇnsins melatˇnÝn ■egar dimma tekur og vi­ ■a­ eykst syfja. Ţmislegt getur dregi­ ˙r framlei­slu ■ess svo sem eins og birta a­ kv÷ldi og nŠturlagi. Hormˇni­ vinnur ekki einungis gegn svefnleysi og flug■reytu heldur stillir ■a­ lÝkamsklukkuna fyrr a­ sta­artÝma ■egar flogi­ er yfir tÝmabelti. Melatˇnin hefur ke­juverkandi ßhrif ß framlei­slu (seytingu) annarra hormˇna Ý lÝkamanum, svo sem framlei­slu kvennhormˇnanna LH, FSH, estrogen, progesteron, vaxtarhormˇnsins gˇnadˇtrˇpÝns, oxřtˇsÝns og kortisˇls. Flugfreyjur sem ver­a reglulega fyrir r÷skun ß lÝkamsklukkunni er hŠttara vi­ seinkun ß egglosi vegna minni framlei­slu hormˇnsins melatˇnÝn. Seinkun ß egglosi getur haft ßhrif ß tÝ­ablŠ­ingar me­ ■eim aflei­ingum a­ ˇe­lilega langur tÝmi lÝ­ur ß milli ■eirra. E­lilegur tÝmi milli tÝ­ablŠ­inga er um ■a­ bil 26-28 dagar.

Hormˇni­ kortisˇl, sem oft er kalla­ stresshormˇn, eykst vi­ ßlag. Aukin framlei­sla ■ess hŠgir aftur ß mˇti ß framlei­slu progesterons en rÚtt magn ■ess er nau­synlegt. Progesteroni­ hjßlpar konunni a­ ver­a ■ungu­ og vi­heldur ■unguninni. Magn ■ess ver­ur a­ vera innan e­lilegra marka hjß barnshafandi flugfreyjum svo me­gangan gangi e­lilega fyrir sig. Hormˇnatruflun sem ver­ur vi­ r÷skun ß lÝkamsklukkunni sem hÚr er lřst getur haft ßhrif ß tÝ­ahring flugfreyjunnar og m÷guleika ß getna­i hjß ■eim sem eru a­ reyna ver­a barnshafandi e­a stu­la­ a­ ˇtÝmabŠrum getna­i ef varnir eru ekki nota­ar.

Einnig hafa rannsˇknir sřnt a­ flugfreyjur eru Ý aukinni hŠttu a­ fŠ­a fyrir tÝmann og a­ fŠ­ingar■yngd barnsins sÚ undir me­allagi. Barnshafandi flugfreyjur Šttu a­ flj˙ga stuttar, sÚrvaldar flugfer­ir og vera Ý skertu vinnuhlutfalli. Starfi­ er lÝkamlega erfitt og krefst lÝkamlegs ˙thalds sem margar barnhafandi konur rß­a illa vi­. Geimgeislunin ein og sÚr sem barnshafandi flugfreyjur ver­a fyrir Ý starfi er tr˙lega of mikil ef grannt er sko­a­. Tali­ er a­ flugßhafnir Ý fullu starfi ver­i fyrir mßna­arlegri geimgeislun sem svari til ■riggja til fj÷gurra lungnar÷ngenmyndataka e­a fleiri. Barnshafandi kona myndi hugsa sig tvisvar um ß­ur en h˙n fŠri Ý svo margar r÷ngenmyndat÷kur fyrstu fimm mßnu­i me­g÷ngu. Flugfreyjan veit ekki betur ■vÝ vi­eigandi frŠ­slu um mßlefni­ skortir me­al stÚttarinnar.

═ ljˇsi ■essara ni­ursta­na vŠri Šskilegt a­ barnshafnandi flugfreyjur vŠru Ý barneignafrÝÝ ß launum alla me­g÷nguna en fj÷lm÷rg erlend flugfÚl÷g veita flugfreyjum frÝ frß st÷rfum me­an ß me­g÷ngu stendur me­ velfer­ mˇ­ur og fˇsturs Ý huga.


Auki­ minnisleysi hjß flugfreyjum og- ■jˇnum

Sem betur fer er st÷­ugt veri­ a­ rannsaka ßhrif langra flugfer­a ß flugßhafnir og eru ni­urst÷­ur ■eirra ßhugaver­ar ■ˇ ■Šr sÚu ekki Ý hag flug■jˇnustuli­a. á á á á á á á á Ni­urst÷­ur erlendra rannsˇkna eiga einnig vi­ um Ýslenska flug■jˇnustuli­a og ■vÝ ßhugaver­ar s÷kum ■ess. Breskir rannsakendur mŠldu kortisˇl magn (stress hormˇn) Ý munnvatni flug■jˇnustuli­a sem ur­u reglulega fyrir truflun ß lÝkamsklukkunni s÷kum flugs yfir m÷rg tÝmabelti. ═ ljˇs kom a­ kortisˇl magn Ý munnvatni ■eirra var mun hŠrra og vi­varandi allan vinnudaginn mi­a­ vi­ flug■jˇnustuli­a sem flugu styttri flugfer­ir ßn truflunnar ß lÝkamsklukkunni. ŮvÝ hŠrra sem stress hormˇni­ mŠldist hjß flug■jˇnustuli­unum ■vÝ fleiri andleg og lÝkamleg einkenni komu Ý ljˇs hjß ■eim.

lengur sem flug■jˇnustuli­arnir voru me­ ˇe­lilega hŠkkun ß stress hormˇninu Ý munnvatni (ßrafj÷ldi) ■vÝ fleiri einkennum kv÷rtu­u ■eir yfir. Einkennin voru minnisleysi, skert langtÝmaminni og skertur hŠfileiki til r÷khugsunnar.

Einkennin voru ßberandi eftir fimm ßra vi­veru Ý starfi og jukust me­ hŠkkandi starfsaldri. R÷ngtenmyndataka ß heila flug■jˇnustuli­anna sem ur­u fyrir reglulegri truflun ß lÝkamsklukkunni,sřndi einnig rřrnun ß hŠgri gagnaugabla­i heilans. Engin heilarřrnun var merkjanleg hjß ■eim flug■jˇnustuli­um sem ekki ur­u fyrir truflun ß lÝkamklukkunni.

Ůekkt er a­ ßverkar e­a slys sem ver­a ß gagnaugabla­i heilans lei­i til minnisleysis og skertrar vitsmunalegrar getu hjß heilbrig­um einstaklingum.

Ůessar ni­urst÷­ur eru ßhugaver­ar sÚrstaklega Ý ljˇsi ■ess a­ margir flug■jˇnustuli­ar kvarta undan auknu minnisleysi ßn ■ess a­ ßtta sig ß ßstŠ­u ■ess. A­ sjßlfs÷g­u geta fleiri ■Šttir haft ßhrif ß auki­ minnisleysi svo sem hŠkkandi aldur, sj˙kdˇmar, andlegt ßstand, ßfengis- og lyfjainntaka. Ů÷rf er ß vi­eigandi rß­st÷funum til ■ess a­ vi­halda og bŠta heilbrig­i flug■jˇnustuli­a Ý starfi.á


Sto­kerfisverkir me­al Ýslenskra Flugfreyja og - ■jˇna.

═ aprÝl 2015 var ger­ rannsˇkn ß tÝ­ni og helstu ors÷kum sto­kerfisverkja me­al fastrß­inna flugfreyja og -■jˇna hjß Icelandair, flugfÚlaginu WOW og FlugfÚlagi ═slands. Meginmarkmi­ rannsˇknarinnar var a­ meta ßhrif vinnutengdra ■ßtta sem geta leitt til sto­kerfisverkja. Jafnframt voru kanna­ir streituvaldandi ■Šttir og vi­horf til starfshlutfalls.

Spurningalistinn var settur inn ß samskiptami­ilinn Facebook og inn ß loka­ar netsÝ­ur ■ar sem stˇr hluti fÚlagsmanna FlugfreyjufÚlags ═slands eru skrß­ir. Um hentugleika˙rtak er ■vÝ a­ rŠ­a ■ar sem fˇlk fylgist misvel me­ ■vÝ sem ■ar fer fram og ekki eru allir fÚlagsmenn a­ nota Facebook. Alls sv÷ru­u 231 ■ßtttakendur, ■ar af voru 215 konur (95 %) og 11 karlar (5 %). Mikill munur var ß svarhlutfalli eftir flugfÚl÷gum, hlutfallslega sv÷ru­u flestir frß Icelandair e­a 46% af 489 fastrß­num flugfreyjum og ľ ■jˇnum. Me­alstarfsaldur ■ßtttakenda voru 17 ßr og reyndust nokkur sv÷r ˇnothŠf, a­allega frß lausrß­num ■ßtttakendum. Spurningalistinn var hanna­ur sÚrstaklega fyrir ■essa rannsˇkn og byggir ß sambŠrilegum erlendum rannsˇknum um sto­kerfisverki og lÝ­an Ý starfi. Spurningalistinn var forprˇfa­ur tvisvar sinnum til a­ tryggja ßrei­anleika og var teki­ tillit til athugasemda flugfreyja og ľ■jˇna eftir ■vÝ sem vi­ ßtti.

Ni­urst÷­ur

Ni­urst÷­ur lei­a Ý ljˇs a­ helmingur Ýslenskra flugfreyja og ľ■jˇna sem sv÷ru­u k÷nnuninni fann fyrir sto­kerfisverkjum sÝ­astli­na 12 mßnu­i. Ůegar spurt var um tÝ­ni verkjana fundu r˙mlega 69% ■ßtttakenda verki sÝ­astli­na 30 daga, ■ar af 29% daglega. Verkirnir voru algengastir Ý hßlsi, hnakka, her­um og ÷xlum. Fimmtungur a­spur­a h÷f­u teki­ sÚr veikindafrÝ vegna verkja og h÷f­u ßtta einstaklingar veri­ frß vinnu tvo mßnu­i e­a lengur. Helstu orsakir verkja a­ mati ■ßtttakenda voru sÝendurteknar hreyfingar Ý starfi, erfi­ vinnua­sta­a og miki­ vinnußlag. Um fimmtungur t÷ldu verkina hverfa ß frÝvakt en tveir ■ri­ju (67% ) fundu hins vegar fyrir verkjum bŠ­i Ý vinnu og frÝtÝma. Um helmingur ■ßtttakenda t÷ldu a­ verkirnir hef­u ßhrif ß vinnu ■eirra um bor­ og vegna verkja reyndu ■eir me­al annars a­ komast hjß erfi­um og sßrsaukafullum hreyfingum og vildu a­ vinnuvaktinni lyki sem fyrst. Ůß taldi r˙mlega helmingur ■ßtttakenda a­ sto­kerfisverkir gŠtu flřtt fyrir starfslokum ■eirra. Helmingur ■ßtttakenda t÷ldu a­ tilfinningar hef­u ekki ßhrif ß sto­kerfisverkina en 36% t÷ldu a­ svo vŠri. Erlendar rannsˇknir sřna a­ tengsl sÚu milli verkja og tilfinninga (5). Ůa­ sem getur haft ßhrif ß tilfinningalÝf og ■ar me­ auki­ verki, eru langar vinnuvaktir, ˇkyrr­ ß flugi, fjarvistir vi­ maka og b÷rn ß mikilvŠgum d÷gum ( jˇl, ßramˇt,afmŠli). Hjˇnabandserfileikar, samskiptaerfi­leikar og ■vÝ geta ekki rß­i­ vinnuskipulagi nÚ vinnhra­a um bor­ (6).

Starfstengd streita vir­ist algeng hjß stÚttinni en meira en ■rÝr af hverjum fjˇrum ■ßtttakendum fundu fyrir streitu. Helstu ßstŠ­ur voru: mikill starfshra­i, v÷ntun ß fimmtu freyjunni og sÝauknar kr÷fur Ý starfi. Um 73% t÷ldu starfi­ vera erfitt (frekar erfitt e­a mj÷g erfitt) og um helmingur svarenda taldi sig ˙rvinda eftir vinnudaginn. Eins og Ý fyrri rannsˇknum (1,2) telja flugfreyjur og -■jˇnar sig almennt ßnŠg­a me­ lÝfi­ og hamingjusama. TŠpur helmingur hefur ßhuga ß a­ minnka vi­ sig starfshlutfall og voru fj÷lskyldua­stŠ­ur og ■reyta helsta ßstŠ­an. Meirihlutinn e­a um 80% ■ßtttakenda h÷f­u ßhyggjur af heilsu sinni vegna vinnutengdra a­stŠ­a, svo sem ˇnˇgum svefn, erfi­um vinnua­stŠ­um, auknu vinnußlagi og geimgeislun. UmrŠ­a Rannsˇknin sřnir a­ lÝkamlegir verkir tengdir ßlagi eru algengir me­al Ýslenskra flugfreyja og -■jˇna en a­eins 7% Ýslenskra flugfreyja og -■jˇna telja sig vera ßn sto­kerfisvandamßla. Er ■a­ Ý samrŠmi vi­ erlendar rannsˇknir sem jafnframt benda til a­ mjˇbaksvandamßl sÚu me­al algengustu sto­kerfisvandamßla me­al stÚttarinnar (3,4).

Ni­urst÷­urnar sřna a­ řmislegt mß betur fara og ■urfa atvinnurekendur a­ huga a­ frekari forv÷rnum. Me­al ■ess sem atvinnurekandinn getur gert til ■ess a­ sporna vi­ sto­kerfisvandamßlum er frŠ­sla um lÝkamsbeitingu Ý ■r÷ngu rřmi sem er oftast ß hreyfingu og Ý 3-5 grß­u halla. Me­ reglulegri frŠ­slu til starfsfˇlks mß draga ˙r fjarvistum, koma Ý veg fyrir kulnun Ý starfi og sÝ­ast en ekki sÝst veita fˇlki lÝkamlega vellÝ­an vi­ st÷rf sÝn.

Leggja ■yrfti aukna ßherslu ß a­ fylgja lÝkamsklukku vi­ skrßarger­ og tryggja starfsm÷nnum nŠga hvÝld eftir lengri flug yfir m÷rg tÝmabelti. Jafnframt mŠtti hvetja og styrkja starfsmenn til reglulegrar hreyfingar ■vÝ ÷ll hreyfing stu­lar a­ sl÷kun, losun spennu, byggir upp v÷­va. Allt ■etta stu­lar ■etta a­ sterkari sto­kerfi og ■ar me­ fŠrri sto­kerfisvandamßlum.

Ůa­ vekur athygli a­ um helmingur ■ßtttakenda vill minnka vi­ sig starfshlutfall og geta řmsar ßstŠ­ur legi­ ■ar a­ baki. St÷rf hj˙krunarfrŠ­inga og flugfreyja og -■jˇna eru a­ m÷rgu leyti lÝk en miklar kr÷fur eru ger­ar um faglega fŠrni og ßbyrg­ Ý starfi. Fj÷lmargir ■Šttir geta haft ßhrif ß ■ol og getu beggja starfsstÚtta til a­ sinna vaktavinnu, svo sem fj÷lskyldua­stŠ­ur, ung b÷rn, a­stŠ­ur til hvÝldar fyrir og eftir vinnuvakt, vinnuumhverfi og sÝ­ast en ekki sÝst heilsufar starfsmanna.

Ůa­ er ■vÝ ßhugavert a­ me­alstarfshlutfall Ýslenskra hj˙krunarfrŠ­inga skuli vera um 80% og ■ar sÚ vi­urkennt a­ fullt starf sÚ of miki­, sÚrstaklega ef vi­komandi hefur ÷­rum skyldum a­ gegna.

Af hverju ■arf a­ gera rannsˇknir ß flugfreyjum og -■jˇnum? Takmarka­ar rannsˇknir eru til ß Ýslenskum flugfreyjum og ľ■jˇnum og ■vÝ lÝti­ vita­ um langtÝmaßhrif ß heilsu okkar. Fluglei­ir okkar eru til a­ mynda nokku­ frßbrugnar ÷­rum flugfÚl÷gum ■ar sem vi­ flj˙gum nor­lŠgari slˇ­um en flestir og ■vÝ mikilvŠgt a­ vita hva­a ßhrif ■a­ hefur til lengri tÝma liti­. ═ dag eru flugßhafnir a­ mestu undan■egnar verndun Vinnul÷ggjafarinnar sem ß a­ tryggja a­b˙na­ starfsmanna, hollustuhŠtti og ÷ryggi ß vinnust÷­um en ■vÝ er hŠgt a­ breyta. Rannsˇknir eru besta lei­in til ■ess a­ skapa ■ekkingu, me­ reglulegum rannsˇknum mß safna dřrmŠtum upplřsingum sem nota mß til a­ bŠta heilsu, lÝ­an og vinnua­stŠ­ur flugfreyja og -■jˇna.

A­ lokum langar mig til ■ess a­ benda ßhugas÷mum ß grein um sto­kerfisvandamßl hjß flugfreyjum og -■jˇnum

(ra­a­ eftir n˙merum)

1. Gunnarsdottir, A (2013). Starfstengd ■reyta me­al flug■jˇnustuli­a. ┴hrifa■Šttir ■reytu og aflei­ingar hennar. Lokaverkefni til meistaraprˇfs Ý hj˙krunarfrŠ­i. Hßskˇli ═slands

2. HerdÝs Sveinsdˇttir, HˇlmfrÝ­ur K. Gunnarsdˇttir og Hildur Fri­riksdˇttir (2000). Heilsufar,lÝ­an og vinnuumhverfi flugfreyja. Rannsˇknarstofnun Ý hj˙krunarfrŠ­i. Hßskˇli ═slands.

3. Lee, H., Wilbur, J., Conrad, K. M., & Miller, A. M. (2006). Risk Factors Associated with Work-Related Musculoskeletal Disorders among Female Flight Attendants Using a Focus Group to Prepare a Survey. AAOHN Journal, 54(4), 154-164

4. Glitsch, U., Ottersbach, H. J., Ellegast, R., Schaub, K., Franz, G., & Jńger, M. (2007). Physical workload of flight attendants when pushing and pulling trolleys aboard aircraft. International Journal of Industrial Ergonomics, 37(11), 845-854.

5. Harrington, J. M. (2001). Health effects of shift work and extended hours of work. Occupational and Environmental medicine, 58(1), 68-72 6. Lee, H., Wilbur, J., Kim, M. J., & Miller, A. M. (2008). Psychosocial risk factors for workÔ€related musculoskeletal disorders of the lowerÔ€back among longÔ€haul international female flight attendants. Journal of advanced nursing, 61(5), 492-502.


Heilsa og lÝ­an flugfreyja og-■jˇna mi­a­ vi­ a­rar starfsstÚttir

Flug■jˇnustli­ar eru ein ■eirra stÚtta sem hefur langan starfsaldur. Langur starfsaldur telst Ý flestum tilfellum jßkvŠ­ur en tÝ­ni sj˙kdˇma sem tengja mß vi­ starfsumhverfi­ eykst Ý takt Ý hlutfalli vi­ hŠkkandi starfsaldur flug■jˇnustuli­a. HÚr er ekki ßtt vi­ slit ß li­um (axlar, olnboga, ˙lnli­i nÚ mja­mali­i) sem flug■jˇnustli­ar finna fyrir s÷kum sÝendurtekinna handtaka Ý starfi nÚ eymsli Ý baki sem Ý m÷rgum tilfellum er hŠgt a­ tengja vi­ langar st÷­ur og stellingar me­an ß flugvakt stendur.

Ni­urst÷­ur rannsˇknar sem ger­ var ßri­ 2013 ß ■verskur­i bandarÝskra flug■jˇnustuli­a kom Ý ljˇs a­ ■eir eru Ý meiri ßhŠttu a­ ■rˇa me­ sÚr krˇnÝskt lungnakvef en vi­mi­unarhˇpur sem var ■verskur­ur almennings Ý BandarÝkjunum (National Health and Nutrion Survey). ═ ■eirri rannsˇkn kom Ý ljˇs a­ flug■jˇnar (kk) eru Ý 3,5 sinnum meiri hŠttu a­ ■rˇa me­ sÚr lungnakvef me­an flugfreyjur (kvk) eru 2,75 sinnum lÝklegri a­ gera slÝkt hi­ sama. Flug■jˇnustli­arnir sem hÚr um rŠ­ir voru ekki lÝklegri en vi­mi­unarhˇpurinn a­ vera me­ lungnasj˙kdˇma nÚ reykja. TÝ­ni lungnakvefsins jˇkst me­ hŠkkandi starfsaldri.

Flugfreyjur eru lÝklegri en kynsystur sÝnar a­ ■rˇa me­ sÚr krabbamein Ý brjˇsti, legi e­a eggjastokkum en ■essar ni­urst÷­ur hafa ß­ur komi­ fram Ý ÷­rum sambŠrilegum rannsˇknum. Flugfreyjurnar eru 3,5 sinnum lÝklegri en a­rar konur a­ ■rˇa me­ sÚr hjarta og Š­asj˙kdˇma, ■rßtt fyrir lŠgri BMI stu­ul (Body Mass Index), minni reykingar og e­lilegan blˇ­■rřsting mi­a­ vi­ aldur. Hva­ flug■jˇnanna var­ar var sambŠrileg tÝ­ni hjarta og Š­asj˙kdˇma og karlm÷nnum Ý vi­mi­unnarhˇp TÝ­ni h˙­krabbameins, hjarta og Š­asj˙kdˇma hÚlst Ý hendur vi­ hŠkkandi starfsaldur hjß bŠ­i flugfreyjum og ■jˇnum en tÝ­ni krabbameins Ý brjˇsti, legi og eggjastokkum hjß flugfreyjum eykst ekki vi­ hŠkkandi starfsaldur ■eirra.

┴stŠ­a aukinnar tÝ­ni hjarta og Š­asj˙kdˇma mß me­al annars rekja til st÷­ugri tilfŠrslu svefn og v÷ku Ý morgun, kv÷ld ľ og nŠturflugum me­ tilheyrandi r÷skun ß lÝkamsklukkunni en slÝkar tilfŠrslur valda margvÝslegri andlegri og lÝkamlegri truflun. Svefnerfiileikar eru algengir hjß flug■jˇnustuli­um og tali­ er a­ ■ri­ji hver flug■jˇnustuli­i ■jßist af svefntengdu vandamßli. Ef mi­a­ er vi­ almenning ■ß er vandamßli­ 5,7 sinnum algengara hjß flugfreyjum og 3,7 sinnum algengari hjß flug■jˇnum.

═ Ýslenskri rannsˇkn sem ger­ var ß flug■jˇnustuli­um kom Ý ljˇs a­ stˇr hˇpur ß erfitt me­ a­ sofna , vi­halda svefni og sofa of stutt a­ nˇttu til sÚrstaklega ef um morgunflug var a­ rŠ­a nŠsta dag. Margir flug■jˇnustuli­ar telja sig st÷­ugt vera Ý svefnskuld s÷kum ■essa. Flug■jˇnar (kk) eru helmingi ■reyttari en vi­mi­unnarhˇpurinn og tŠplega sex sinnum lÝklegri en a­rir karlmenn a­ finna fyrir ■unglyndi og depur­ nŠr daglega.

Flugfreyjur (kvk) voru helmingi lÝklegri en kynsystur sÝnar a­ finna fyrir ■reytu og ■unglyndi. Ůessar ni­urst÷­ur vekja athygli s÷kum alvarleika en ßhugavert vŠri a­ rannsaka ßstŠ­ur ■essa mikla ■unglyndis hjß stÚttinni. Alvarleiki felst Ý ■vÝ a­ Ý umrŠddri rannsˇkn er veri­ a­ bera saman flug■jˇnustuli­a vi­ ■verskur­ einstaklinga en Ý ■eim hˇpi voru bŠ­i heilbrig­ir og ˇheilbrig­ir, atvinnulausir, fßtŠkir og einstaklinga sem b˙a vi­ misjafnar a­stŠ­ur.

Ůessar ni­urst÷­urnar eru ekki Ý hag flug■jˇnustuli­a. Heilsueftirlit er reglubundi­ hjß flug■jˇnustuli­um og er ■a­ vel, en lÝti­ ber ß a­ skima­ sÚ eftir atvinnutengdum ska­a svo sem heyrnarmŠlingar, en s˙ mŠling Štti a­ vera jafn sjßlfs÷g­ og sjˇnsko­un e­a mŠling ß blˇ­■rřstingi. Skert heyrn getur veri­ ˇgn vi­ ÷ryggi ■vÝ flug■jˇnustuli­ar eru fyrst og fremst ÷ryggisver­ir um bor­.

┴n efa velta flug■jˇnustli­ar fyrir sÚr hva­ ■eir sjßlfir geti gert til ■ess a­ minnka atvinnutengda sj˙kdˇma. Fßtt er um sv÷r ■vÝ flug■jˇnustuli­ar hafa lÝtil sem engin ßhrif ß ■ß ■Štti sem hafa ßhrif ß heilsu ■eirra um bor­ svo sem, loftgŠ­i um bor­, kulda Ý eldh˙sum, hßva­a nÚ ■ß geimgeislun sem ■eir ver­a fyrir Ý starfi. FrŠ­sla og reglubundin skimun fyrir atvinnutengda sj˙kdˇma er helsta vopni­ Ý h÷ndum flug■jˇnustuli­a.

═ ljˇsi ■essara ni­ursta­na er ■arft a­ gefa andlegri lÝ­an flug■jˇnustuli­a meiri gaum ■vÝ seint ver­ur tali­ e­lilegt a­ flugfreyjur sÚu helmingi ■unglyndari en kynsystur sÝnar og flug■jˇnar finni sex sinnum oftar fyrir ■unglyndi og depur­ en ■verskur­ur karlmanna Ý samfÚlaginu. Ůa­ segir okkur kŠri lesandi a­ frekari rannsˇkna er ■÷rf ß mßlefninu.


Ůurra lofti­ um bor­ Ý flugvÚlum

LÝkaminn reynir a­ halda Ý ■ann v÷kva sem er Ý lÝkamanum sem lřsir sÚr me­al annars Ý ■vÝ a­ ■vaglßt ver­a minni e­a jafnvel engin me­an ß flugi stendur. Eftir ■vÝ sem minna er drukki­ ver­ur ■vagi­ dekkra en ■a­ er oft gˇ­ vÝsbending ß v÷kvaskort. Undir e­lilegum kringumstŠ­um jafnar lÝkaminn sig ß v÷kvaskortinum e­a ß milli flugfer­a. Bj˙gs÷fnun er oft merki um v÷kvaskort en ■a­ er lei­ lÝkamans a­ halda Ý ■ann v÷kva sem tilsta­ar er Ý lÝkamanum.

SÚrfrŠ­ingar I heilsu flugßhafna benda ß nau­syn ■ess a­ flug■jˇnustuli­ar auki fituinnt÷ku til ■ess me­al annars a­ vinna ß mˇti fitu- og v÷kvatapi sem ver­ur vi­ ˙t÷ndun og mŠla ■ß sÚrstaklega me­ 3 matskei­um af Flax Seed olÝunni fyrir flug.

SamkvŠmt ni­urst÷­um bandarÝskrar rannsˇknar ■jß­st fj÷lmargir flj˙g■jˇnustuli­ar af ■urrki (e.dehydration) algengusta lÝkamlega einkenni­ sem flug■jˇnustuli­ar kvarta undan er ■urr h˙­, sem rekja mß til lßgs raka Ý vinnuumhverfi ■eirra. Rakinn Ý andr˙mlofti flugvÚla ß flugi er milli 1%-15%, lŠgst er ■a­ Ý flugstjˇrnarklefanum e­a allt ni­ur Ý 1%.

Rakinn getur aukist lÝtilega vi­ fj÷lda drykkja far■ega me­an ß drykkja■jˇnustu stendur og vegna ßhalda sem innihalda v÷kva svo sem Ýsf÷tur og dj˙sk÷nnur. Til vi­mi­unar er rakamagn Ý andr˙mslofti 78%-82%, (Ý rigningu er ■a­ 100%), innanh˙s er ■a­ ß bilinu 40-45% en til gaman mß geta ■ess a­ Ý Sahara ey­im÷rkinni mŠlist rakinn 20%. Vi­ ■Šr ■urru a­stŠ­ur sem rÝkja um bor­, missa flug■jˇnustuli­ar um ■a­ bil 60-120 ml. af raka ß klukkustund. Ef mi­a­ vi­ lŠgri vi­mi­in getur flug■jˇnustuli­i sem flřgur sj÷ klukkustunda flug (SEA/DEN) misst allt a­ 420 ml af v÷kva ß einum fluglegg.

Rakinn tapast Ý gegnum lungun vi­ ˙t÷ndun og gegnum h˙­ina Ý formi svita. Vi­ rakatapi­ sem ver­ur vi­ ˙t÷ndun getur einnig tapast lÝfsnau­synleg fita (e.lung surfactant) en s˙ fita ■ekur lungun a­ innan og er lÝfsnau­synleg vi­ ■enslu lungnanna. Ůurra lofti­ hefur einnig slŠm ßhrif ß slÝmh˙­ augna sem lřsir sÚr me­ augn■urrki, tßrvot augu, tßrarennsli, klß­a og slÝmh˙­ Ý efri ÷ndunarvegi sem oft lřsir sÚr me­ nefstÝflu, og ■a­ sem flestir flug■jˇnustuli­ar kvarta undan ■urrk Ý hßrsver­i og h˙­.

Eitt einkenni v÷kvaskorts er ■urr munnur, varir, og augu, oftast fylgir ■orstatilfinning Ý kj÷lfari­. Mi­a­ vi­ ■a­ ■urra loft sem flug■jˇnustuli­ar vinna vi­ er hŠtta ß a­ ■eir geti ori­i­ fyrir hŠgfara v÷kvaskorti, ef ekki v÷kvainntekt er ekki nŠganleg.

Ůa­ er mj÷g mikilvŠgt a­ f bŠta upp v÷kvatapi­ sem ver­ur ß flugi me­ ■vÝ a­ drekka vel me­an og eftir flug. HÚr er ekki ßtt vi­ a­ flug■jˇnustuli­inn ■ambi vatn, heldur drekki jafnt og ■Útt me­an ß flugfer­ stendur. Besti drykkurinn er vatn, Vatnslosandi drykkir svo sem koffein drykki Štti a­ for­ast, ■eir řta undir enn frekari v÷kvatap.


Ůarftu a­ taka inn svefnlyf?

Flug■jˇnustuli­ar nřta sÚr ˇlÝkar a­fer­ir til ■ess a­ sofna og vi­halda svefni fyrir morgunflug. Sumir nřta sÚr ˇhef­bundnar a­fer­ir, a­rir taka inn ˇlyfse­ilskyld e­a lyfse­ilskyld lyf. HÚr ver­ur fari­ yfir algengustu lyfse­ilskyld svefnlyf sem notu­ eru ß ═slandi til frˇ­leiks fyrir flug■jˇnustuli­a.

MeltatˇnÝn er hormˇn sem vi­ framlei­um vi­ e­lilegar kringumstŠ­ur ■egar dimma tekur. Ţmislegt getur dregi­ ˙r framlei­slu ■ess, svo sem birta a­ nŠturlagi en vi­ slÝkar a­stŠ­ur st÷­vast melatˇnÝnframlei­slan. Helstu ßhrif melatˇnÝns eru a­ ■a­ gerir einstaklinginn syfja­an. Hormˇni­ vinnur ekki einungis gegn svefnleysi og flug■reytu heldur stillir ■a­ lÝkamsklukkuna fyrr a­ sta­artÝma ■egar flogi­ er yfir tÝmabelti. Algeng skammtastŠr­ er 3 mÝlligr÷mm og ■a­ tekur lyfi­ u.■.b. hßlftÝma a­ virka eftir innt÷ku. Ekki er rß­lagt a­ taka stŠrri skammta ■vÝ ekki er tali­ a­ stŠrri skammtar virki betur nÚ lengur. MelatˇnÝn hefur ßhrif ß kynhormˇn kvenna en ■a­ dregur ˙r losun estrˇgens og getur ■vÝ hindra­ egglos og ■ar me­ ■ungun. ŮvÝ Šttu konur, sem eru Ý barneignarhuglei­ingum, alls ekki a­ taka inn melatˇnÝn nÚ konur me­ b÷rn ß brjˇsti.

Tylenol PM er verkjalyf sem Štla­ er fyrir svefninn. Lyfi­ samanstendur af parasetamˇli (panˇdÝl) og dÝfenhřdramÝni. DÝfenhřdramÝn hefur rˇandi verkun og eftir henni sŠkjast margir eftir, til ■ess a­ sofna fyrir morgunflug. Ůa­ er einnig nota­ Ý hˇstamixt˙rur og ofnŠmislyf. Ůa­ er ßkaflega misjafnt hversu lengi ßhrif TylenolPM standa. Sumir ver­a mj÷g ■ungir fram eftir morgni af ■vÝ a­ taka ■a­ inn en a­rir finna ekki fyrir ■essum ■yngslum ■egar ■eir fara ß fŠtur. A­alatri­i­ er a­ flug■jˇnustuli­inn hafi sofi­ nˇgu lengi til ■ess a­ ßhrif lyfsins sÚu a­ baki ■egar a­ fˇtafer­artÝma er komi­ e­a hreinlega sleppa ■vÝ a­ taka inn lyf sem hefur ■essi rˇandi ßhrif ß lÝkamann.

Imovan er lyfse­ilskylt svefnlyf. Kostir lyfsins eru a­ ■a­ styttir tÝmann sem ■a­ tekur mann a­ sofna, lengir svefntÝmann og fŠkkar andv÷kustundum. Lyfi­ er um ■a­ bil 30 mÝn˙tur a­ virka frß ■vÝ ■a­ er teki­ inn. Algengasta skammtastŠr­ er 5 mÝlligr÷mm. Helstu aukaverkanir, sem kvarta­ er undan, er biturt brag­ Ý munni eftir t÷ku lyfsins. HelmingunartÝmi er 4-6 klukkustundir,en helmingunartÝmi lyfsins er mŠlikvar­i ß hve lengi lyfi­ er a­ fara ˙r lÝkamanum. Ůa­ segir manni hins vegar ekki hva­ langan tÝma lyfi­ hefur ßhrif ß ■ann sem ■a­ tekur.

Stilnoct er lyfse­ilskylt svefnlyf og gerir sama gagn og Imovan, ■.e.a.s. hjßlpar neytandanum a­ sofna og vi­halda svefni. Algeng skammtastŠr­ 5 milligr÷mm. Lyfi­ er 15-20 mÝn˙tur a­ virka frß ■vÝ ■a­ er teki­ inn, sem sagt fljˇtvirkara en Imovan. Aftur ß mˇti er helmingunartÝmi Stilnoct stuttur e­a 0,8-4 klukkustundir. Lyfi­ er virkt Ý 4- 8 klst. ŮvÝ mß segja a­ Stilnoct sÚ heppilegra fyrir ■ß sem kjˇsa svefnlyf ■vÝ ■a­ fer fyrr ˙r lÝkamanum en Imovan.

Ef svefnlyf eru tekin inn tÝmanlega fyrir morgunflug, e­a ekki seinna en kl. 21:30, Štti verkun ■eirra a­ vera a­ baki ■egar flug■jˇnustli­inn fer ß fŠtur kl. 5:00. Ef svo er ekki, er alltaf hŠtta ß a­ lyfin geti haft ßhrif ß ßrvekni einstaklingsins og ■au sÚu ■vÝ enn a­ einhverju leyti virk Ý lÝkamanum. Íll svefnlyf eru afar vanabindandi, mun meira en menn gera sÚr almennt grein fyrir. Einhverjum kann a­ ■ykja ■a­ orka tvÝmŠlis a­ hÚr sÚ veri­ a­ frŠ­a um notkun svefnlyfja. HÚr er hins vegar um a­ rŠ­a eina af ■eim lei­um sem sÚrfrŠ­ingar um svefn og ■reytu flug■jˇnustuli­a rß­leggja ■eim til ■ess a­ koma Ý veg fyrir flug■reytu og svefnleysi.

Ůa­ gefur auga lei­ a­ flug■jˇnustuli­ar eru betur til ■ess fallnir a­ sinna st÷rfum sÝnum ˙thvÝldir og Ý m÷rgum tilfellum hjßlpa skammvinn svefnlyf ■eim a­ hvÝlast og a­ sinna st÷rfum sÝnum betur. Ůessi pistill svarar vonandi řmsum spurningum sem flug■jˇnustuli­ar hafa var­andi innt÷ku ß svefnlyfjum ef ■eir eru a­ huglei­a slÝkt til a­ bŠta svefn sinn.


Geimgeislun sem flugfreyjur- og ■jˇnar ver­a fyrir Ý hßloftunum

Fj÷lmargar rannsˇknir hafa veri­ ger­ar erlendis ß heilsu og lÝ­an flugli­a en eftirtaldir umhverfis■Šttir eru fyrst og fremst taldir hafa ßhrif ß ■etta tvennt hjß flugßh÷fnum og far■egum. Geimgeislun (cosmic rays) sem ßh÷fnin ver­ur fyrir ß flugi

Ľ Rafsegulbylgjur frß stjˇrntŠkjum Ý flugstjˇrnarklefa sem flugmenn ver­a fyrir.

Ľ ┌tblßstur frß hreyflum sem berst inn Ý flugvÚlarrřmi sem bŠ­i ßh÷fn og far■egar anda a­ sÚr.

Ľ GŠ­i andr˙mslofts um bor­ (rakastig og mengun).

Ľ Ëreglulegur svefn og sÝ■reyta ßhafna.

═ ■essum pistil er sÚrstaklega fjalla­ um ■a­ geislaßlag sem flugli­ar ver­a fyrir og aflei­ingar ■ess ß heilsu ■eirra.

Hva­ eru geimgeislar?

Geimgeislarnir eru ska­legir, jˇnandi geislar (ionising rays) sem ■eytast um geiminn ß ljˇshra­a. Sumir koma frß sˇlinni, a­rir utan ˙r ˇravÝddum geimsins. Lofthj˙pur og segulsvi­ jar­ar veitir sterka v÷rn gegn ■essum geislum, annars vŠri allt lÝf ß j÷r­inni l÷ngu ˙tdautt. FlugvÚlar fer­ast hßtt uppi Ý lofthj˙pnum ■ar sem minni v÷rn er fyrir ■essum vßgestum. FlugvÚlarskrokkurinn veitir litla vernd gegn sumum ■essara geisla (sÚrstaklega gammageislum) og ver­a ■vÝ bŠ­i far■egar og flugßhafnir fyrir meiri geislun ß flugi en vŠru ■au ß j÷r­u ni­ri. Segulsvi­ jar­ar beinir, sem fyrr segir, geislum frß j÷r­inni og eru ßhrif segulsvi­sins mest vi­ mi­baug. Ůar mŠlist geislunin minnst en mest vi­ nor­ur- og su­urheimskauti­.

HŠgt er a­ mŠla geislunarßlag. MŠlieiningin er k÷llu­ äSievertô eftir sŠnska e­lisfrŠ­ingnum sem skilgreindi hana og ß h˙n vi­ uppsafna­an ska­legan geislaskammt ß lÝkamann ß tilteknum tÝma. Til ■ess a­ skilja hugtaki­ betur mß lÝkja ■vÝ vi­ magn regnvatns sem safnast Ý tunnu ß einhverjum ßkve­num tÝma. Auk ■ess tekur mŠlieiningin Sievert tillit til mismunandi ska­semi ˇlÝkra geislategunda og er ■vÝ beinlÝnis mŠlikvar­i ß ska­semi geislunarinnar. Vi­ yfirbor­ jar­ar mŠlist styrkur geislunar mj÷g lßgur en eykst ■vÝ hŠrra sem fari­ er upp Ý lofthj˙pinn. Aukningin ver­ur svo mikil a­ geislamagn inni Ý flugvÚl, sem flřgur Ý 39.000 feta hŠ­, er 64 sinnum meiri en vi­ yfirbor­ jar­ar. Uppsafna­ur geislaskammtur er ■vÝ meiri ■vÝ lengur sem dvalist er Ý hßloftunum og ■vÝ hŠrra sem fari­ er og loks skiptir mßli ß hva­a breiddargrß­u fer­ast er ■ar sem geislunin er meiri nŠr pˇlunum.

Flugßhafnir eru geislastarfsmenn

SamkvŠmt Ýslenskum l÷gum flokkast Ýslenskar geislastarfsmennflugßhafnir sem geislastarfsmenn en slÝkan titil fß starfsstÚttir sem vinna vi­ jˇnandi geislun sem mŠlist um e­a yfir 1 milliSievert (mSv) ß ßri. Hˇpgeislaßlag fyrir ■ennan hˇp er mj÷g svipa­ ß milli ßra en me­algeislaßlagi­ fer lŠkkandi me­ upplřsingum um fleiri ßhafnarme­limi. Me­algeislaßlag Ýslenskra flugßhafna ßri­ 2013 var 1,91 mSv, ßri­ 2014 var ■a­ 1,89 mSv og ßri­ 2015 var ■a­ 1,88 mSv. SamkvŠmt upplřsingum frß Geislav÷rnum RÝkisins ( 2017) hafa allir flugli­ar veri­ me­ geislaßlag undir 5 mSv. Me­algeislaßlag Ýslenskra flugßhafna er mj÷g sambŠrilegt vi­ me­algeislaßlag t.d danskra flugßhafna en ■a­ mŠldist ■ar Ý landi ßri­ 2009 1,8 mSv og ßri­ 2010 1,9 mSv. Vel mß spyrja hvort ■etta heildargeislaßlag gefi rÚtta mynd af ■vÝ geislaßlagi sem flugßhafnir ver­a fyrir ■ar sem starfsmenn eru Ý misj÷fnu starfshlutfalli en ekki er teki­ tillit til ■ess ■egar me­algeislaßlag flugßhafname­lima er reikna­ ˙t. Til samanbur­ar mß geta ■ess a­ me­algeislamengun, sem starfsmenn r÷ntgendeilda sj˙krah˙sa ver­a fyrir, mŠldist ßri­ 2009 2,13 mSv ß ßri og me­algeislaßlag ß starfsmenn kjarnorkuvera er 1,6 mSv ß ßri (Baris,2006). Ůetta ■ř­ir a­ eftir ■vÝ sem best er vita­ vera engar a­rar starfsstÚttir ver­a fyrir jafnmikilli geislun og flugßhafnir.

MŠlingar og eftirlit

Evrˇpusambandi­ setti l÷g um geislaßlag ßri­ 2000 og taka Ýslensk lagaßkvŠ­i mi­ af ■eim l÷gum. ┴ri­ 2008 hˇf Icelandair a­ mŠla geislaßlag ß flugßh÷fnum en ■a­ var lengi vel eina flugfÚlagi­ hÚr ß landi sem mŠldi geislaßlag ß flugßh÷fnum. ┴ri­ 2010 var byrja­ a­ mŠla geislaßlag ß flugßh÷fnum Atlanta. Evrˇpusambandi­ gerir ekki bara kr÷fur um persˇnulegar mŠlingar flugßhafna heldur fer ■a­ einnig fram ß a­ flugßhafnir fßi vi­eigandi frŠ­slu um ßhŠttu geimgeislunar. SÚrstaklega skal huga­ a­ barnshafandi flugli­um. SamkvŠmt geislav÷rnum rÝkisins eiga flugrekendur a­ skipuleggja vinnu barnshafandi flugli­a me­ ßstand ■eirra Ý huga. ŮvÝ er mj÷g mikilvŠgt a­ barnshafandi flugli­ar tilkynni sem fyrst um ßstand sitt svo hŠgt sÚ a­ vernda ■ß gegn of miklu geisla- og flugßlagi. Flestir flugli­ar tilkynna flugrekanda ßstand sitt ß ■ri­ja mßnu­i me­g÷ngu en vert a­ velta ■vÝ fyrir sÚr hvort flugrekendur reikni me­ frß byrjun me­g÷ngu geislaßlagi­ sem fˇstri­ hefur or­i­ fyrir ß fyrstu vikum me­g÷ngu, ß­ur en flugli­inn tilkynnir ßstand sitt. Geislaßlag ß fˇstri­ mß ekki fara yfir sem svarar til 1 mSv ß me­g÷ngu, frß ■vÝ flugli­i ver­ur barnshafandi og ■ar til hann fer Ý barneignarfrÝ. Stundum vill ■a­ gleymast a­ fˇstri­ er ekki geislastarfsma­ur ■ˇ mˇ­ir ■ess sÚ ■a­. Ska­leg ßhrif geislunar ß fˇstri­ eru mest ß fyrstu ■remur mßnu­um ■ungunar.

Geislavarnir rÝkisins og Flugmßlastjˇrn vinna sameiginlega a­ eftirliti flugßhafna. Ůa­ er gert me­ sÚrst÷ku reiknilÝkani og hugb˙na­i sem ߊtlar geislaßlagi­ ß hvern og einn flugßhafnarme­lim. MŠlingarnar ß geislaßlagi flugli­a mi­a­ist vi­ eftirfarandi atri­i: Ľ Fluglei­ir/breiddargrß­a flugsins, ■vÝ nor­ar sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun.

Ľ FlughŠ­, ■vÝ hŠrra sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun.

Ľ FlugtÝma, ■vÝ lengur sem flogi­ er ■vÝ meiri geimgeislun ver­ur flugßh÷fnin fyrir.

Ľ A­ra ■Štti, svo sem sˇlgos en vi­ ■au eykst geimgeislun.

Íll ■essi atri­i skipta mßli ■egar horft er til geislamagns sem hver og einn flugli­i ver­ur fyrir.

Hvernig sÚr flugli­inn ■a­ geislamagn sem hann ver­ur fyrir Ý flugi yfir ßri­?

┴ sÝ­unni Mywork getur hver og einn flugßhafname­limur sÚ­ ■a­ geislamagn sem hann hefur or­i­ fyrir Ý flugi sÝ­astli­i­ ßr. Ůetta er einf÷ld a­ger­: Fari­ er inn ß mÝnar sÝ­ur en ■ar er lÝna sem heitir Quick links. Undir henni er GeislamŠlingar-Globalog og undir ■eim flipa lengt til hŠgri er fyrirs÷gnin: Cosmic Radiation 12 months. Undir ■eirri lÝnu ne­st til hŠgri er heildargeislamagnstalan sem vi­komandi flugli­i hefur fengi­ Ý flugi til dagsins Ý dag. Sjßlf er Úg Ý 67% starfi og mŠlist, ■egar ■etta er rita­, me­ 2,9 mSv ß ßri. ╔g er sem sagt a­eins yfir me­algeislaßlagi flugli­a Icelandair. Mi­a­ er vi­ a­ hßmarksgeislun, sem hver og einn ßhafname­limur ver­ur fyrir, fari ekki yfir 6 mSv ß ßri. MÚr vitanlega hefur engin or­i­ fyrir svo mikilli geimgeislun.

Geimgeislun og heilsa flugßhafna

HŠttulegustu ßhrif geimgeislunar ß lÝkamann eru ■Šr breytingar sem geislunin getur haft ß erf­aefni og litninga hinna řmsu fruma lÝkamans. Aflei­ingar skemmda ß litningunum geta leitt til dau­a e­a skemmda ß frumum. Frumuskemmdir af v÷ldum geimgeisla (jˇnandi geisla) geta leitt til ˇe­lilegrar frumuskiptingar sem sÝ­ar getur or­i­ a­ krabbameini.

Rannsˇknir hafa sřnt fleiri ßhrif geimgeislunar ß lÝkamann, svo sem fˇsturska­a og erf­agalla, en ■au ßhrif ver­a ekki rakin hÚr enda hafa ■au lÝtil ßhrif ■egar ß heildina er liti­. Ni­urst÷­ur Ýslenskrar rannsˇknar, sem ger­ var fyrir 11 ßrum, ■ar sem sko­u­ voru tengsl brjˇstakrabbameins og starfsumhverfis flugli­a, leiddi Ý ljˇs a­ hjß Ýslenskum flugßh÷fnum greindust fleiri tilfelli brjˇsta- og h˙­krabbameins en hjß ÷­rum starfsstÚttum.

Ni­urst÷­ur erlendra rannsˇkna sřna s÷mu ni­urst÷­ur, ßsamt aukinni tÝ­ni bl÷­ruhßlskirtilskrabbameins og hvÝtblŠ­is. ┴kjˇsanlegt vŠri a­ fleiri rannsˇknir vŠru ger­ar ß geimgeislun og ßhrifum hennar ß Ýslenskar flugßhafnir. HÚr ß nor­urhveli jar­ar eru ßhrif segulssvi­sins minni og ■vÝ meiri geislaßhrif en ella. ═slensku flugfÚl÷gin flj˙ga nor­ar en ÷nnur flugfÚl÷g og ■vÝ er Ýslenskum flugßh÷fnum vŠntanlega hŠttara vi­ geimgeislun.

Íllum hlřtur a­ vera ljˇst hve mikilvŠgt er a­ frŠ­a starfsfˇlk um forvarnir, sem hŠgt er a­ beita til ■ess a­ koma Ý veg fyrir ■ß sj˙kdˇma sem geimgeislun getur valdi­, og vernda ■annig og efla heilbrig­i flugßhafna.


Hvers vegna vita ekki allir yfirmenn fyrirtŠkja ■essi einf÷ldu atri­i?

StarfsßnŠgja og starfs■rˇun StarfsßnŠgja er eitt af ■vÝ sem flestir yfirmenn fyrirtŠkja vilja a­ sÚ almennt rÝkjandi hjß starfsm÷nnum sÝnum ■vÝ aukin starfsßnŠgja helst Ý hendur vi­ aukin afk÷st starfsmanna ekki sÝ­ur hollustu starfsmanna vi­ fyrirtŠki­.

═ hverju felst starfsßnŠgja? StarfsßnŠgja er tilfinningaleg vi­br÷g­ gagnvart ■vÝ starfi sem starfsma­urinn gegnir, en ■au vi­br÷g­ rß­ast af samanbur­i ß ■vÝ sem hann fŠr ˙t ˙r starfinu og ■vÝ sem hann telur sig eiga skili­ e­a eiga von ß ˙r starfinu.á á á á á á á ááEn hva­ er ■a­ sem gerir starfsmanninn ßnŠg­an Ý vinnu? Ůa­ mß skipta starfsßnŠgju■ßttum Ý tvennt eftir ■vÝ hvort ßhuginn beinist a­ almennri starfsßnŠgju (global sastisfaction) e­a ßnŠgju me­ sÚrtŠka ■Šttir starfsins (facet satisfaction). SÚrtŠkir ■Šttir starfsins sem stu­la a­ starfsßnŠgju eru vinnan sjßlf, ■.e.a.s. a­ h˙n sÚ ßhugaver­ og spennandi og hvort m÷guleikar sÚu ß st÷­uhŠkkun og starfs■rˇun. Vert er a­ staldra hÚr vi­ og huga a­ ■vÝ hva­ felst Ý starfs■rˇun. Starfs■rˇun er samfellt ferli sem starfsma­urinn gengur Ý gegnum Ý starfi sÝnu. Starfs■rˇun eflir hŠfni og ■ekkingu starfsmannsins til faglegrar ■rˇunar og eykur ßrangur og ßnŠgju hans Ý starfi.Til ■ess a­ e­lileg starfs■rˇun geti ßtt sÚr sta­ ■urfa skilyr­in og ferli­ a­ vera ■ekkt hjß ÷llum starfsm÷nnum, ■annig a­ ■eir geti me­vita­ a­laga­ hŠfni sÝna. ═ flestum fyrirtŠkjum lei­ir farsŠl starfs■rˇun til st÷­uhŠkkunar e­a aukinni ßbyrg­ e­a verkefnum en aukin ßbyrg­ Ý starfi eykur eins og ß­ur hefur komi­ fram starfsßnŠgju flestra. Ůa­ er ßkaflega mikilvŠgt a­ vanda­ sÚ til verka ■egar st÷­uhŠkkanir eiga sÚr sta­ innan fyrirtŠkja. Ef ferli­ vi­ st÷­uhŠkkun er ˇgegnsŠtt og menn skilja ekki hva­ liggur a­ baki ■vÝ hver valinn er til ßbyrg­ar e­a stjˇrnunarstarfa, geta fyrirtŠki seti­ uppi me­ hˇp ˇßnŠg­ra starfsmanna sem sjß ekki hva­a lei­ir eru fŠrar til ■ess a­ nß fram■rˇun Ý starfi.

┴hrifa■Šttir starfsßnŠgju geta falist Ý st÷rfum sem eru fj÷lbreytt, nřta hŠfileika starfsmannsins og gefa honum tŠkifŠri til a­ bera ßbyrg­ og vinna sjßlfstŠtt. Kyn, menntun, aldur og almenn vi­horf til lÝfsins geta haft ßhrif ß ■a­ hversu ßnŠg­ur einstaklingurinn er Ý starfi og hversu miki­ hann getur gefi­ af sÚr Ý starfi­. LÝfsvi­horf starfsmannsins, jßkvŠ­ni e­a neikvŠ­ni, skiptir mßli, en ■essir ■Šttir eru taldir skapa ■ann grunntˇn sem einkennir vi­horf einstaklingsins me­al annars til vinnu.á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á áŮa­ Štti svo sem ekki a­ koma neinum ß ˇvart a­ neikvŠ­ir einstaklingar eru lÝklegri til a­ vera ˇßnŠg­ari Ý starfi. Margar rannsˇknir sřna a­ konur upplifa meiri au­gun milli vinnu og fj÷lskyldulÝfs en karlar. Ůeir upplifa meiri togstreitu Ý starfi. Aukin menntun starfsmannsins eykur starfsßnŠgju og ÷ruggi hans Ý starfi, ■etta eru gle­ifrÚttir fyrir ■ß sem eru komnir yfir mi­jan aldur ■vÝ a­ me­ auknum aldri eykst almennt starfsßnŠgja einstaklingsins en aukin ßnŠgja ß reyndar vi­ fleiri ■Štti Ý lÝfi mi­aldra einstaklings.

Togsteita milli atvinnu og einkalÝfs getur haft ßhrif ß starfsßnŠgju og valdi­ ßrekstri og streitu Ý einkalÝfinu ■ar sem hvort um sig krefst tÝma. Ţmsar kenningar eru til um tengsl milli starfsßnŠgju og ßnŠgju me­ a­ra ■Štti lÝfsins. Innan ■essara smitunarkenninga er tali­ a­ orsakatengslin sÚu gagnvirk, ■annig a­ lÝfsßnŠgja orsaki starfßnŠgju, ekki sÝ­ur en starfsßnŠgja orsakar lÝfsßnŠgju.

Eftir ■essu a­ dŠma hlřtur ■a­ a­ vera akkur hvers fyrirtŠkis a­ hafa starfsmenn sÝna ßnŠg­a Ý starfi og e­lilegfram■rˇun eigi sÚr sta­.


Rannsˇkn ß lÝ­an og ˙thaldi flugfreyja/ ■jˇna ß nŠturflugum

Inngangur ═ ßg˙st 2015 var ger­ rannsˇkn ß undirb˙ningi, ˙thaldi og lÝ­an flugfreyja og -■jˇna hjß Icelandair Ý nŠturflugi . Um var a­ rŠ­a nŠturfer­ir til Evrˇpu en brottf÷r ■eirra er kringum eitt eftir mi­nŠtti og lending Ý KeflavÝk ß milli klukkan nÝu og tÝu nŠsta dag. NŠturflugfer­ir frß BandarÝkjunum voru undanskildar ■ar sem um einn flugßfanga er a­ rŠ­a.

Fyrir nokkrum misserum hˇfust nŠturflugfer­ir til Evrˇpu hjß Icelandair. Til ■essa hafa ■Šr einungis veri­ yfir sumartÝmann en Ý ljˇsi aukinna umsvifa mß b˙ast vi­ a­ nŠturflug fari fram allt ßri­. M÷rgum einstaklingum hefur reynist erfitt a­ vaka svo lengi fram eftir morgni og hafa flugfreyjur og -■jˇnar kvarta­ undan mikilli ■reytu Ý nŠturflugi og Ý kj÷lfar ■ess. ŮvÝ ■ˇtti ßstŠ­a til ■ess a­ rannsaka mßlefni­ og sko­a hvort ■essum nŠturfer­um vŠri jafn skipt ß milli flugfreyja og -■jˇna. ═ ■essari samantekt ver­ur fari­ yfir helstu ni­urst÷­ur ■vÝ ■Šr geta veitt flugfreyjum og -■jˇnum og ekki sÝ­ur atvinnurekanda mikilvŠgar upplřsingar um lÝ­an og ˙thald flugfreyja og -■jˇna Ý nŠturflugfer­um.

A­fer­

┴ spurningalistanum voru 35 spurningar ■ar sem markmi­i­ var a­ sko­a hvÝld flugfreyja og -■jˇna fyrir og eftir nŠturflug, ßrvekni ■eirra, lÝ­an, ˙thald og vi­horf til nŠturflugfer­a. Listinn var forprˇfa­ur fjˇrum sinnum og fÚkk rannsakandi fj÷lmargar ßbendingar sem teki­ var tillit til. Stu­st var vi­ forriti­ Survey Monkey og slˇ­in fyrir spurningalistann var sett inn ß loka­a sÝ­u flugfreyju og -■jˇna ß samskiptami­linum äFacebookô. Ůeir sem ekki voru ß äFacebookô en h÷f­u ßhuga ß ■ßttt÷ku gßtu fengi­ slˇ­ina senda til sÝn Ý netpˇsti. Alls sv÷ru­u 310 manns sem eru um 41% af laus- og fastrß­num flugfreyjum og -■jˇnum hjß Icelandair Ý ßg˙st 2015. Ůar af voru 288 konur (93%) og 20 karlar (7%). Aldur ■ßtttakenda var frß 21 ßrs til 66 ßra. Meirihluti ■ßtttakenda var Ý fullu starfi (68%), ■ar ß eftir var tŠpur fjˇr­ungur Ý 75% starfi, 22 voru Ý 67% starfi og fjˇrir einstaklingar voru Ý 50% starfi. Me­alaldur ■ßtttakenda var 40,1 ßr og voru flestir giftir e­a Ý samb˙­. Helmingur ■ßtttakenda var me­ b÷rn ß grunnskˇlaaldri, ■ar af voru 30% me­ b÷rn undir fimm ßra aldri

Mynd 1.

Myndin sřnir a­ meirihluti flugfreyja og -■jˇna eru Ý fullu starfi. Ni­urst÷­ur Tveir ■ri­ju flugfreyja og -■jˇna svßfu 7-8 klukkustundir nˇttina fyrir nŠtuflugi­ og er ■a­ heldur styttra en flestir sofa a­ jafna­i ■egar ■eir eiga frÝdag. 17% t÷ldu sig vera ˙thvÝlda eftir nŠtursvefninn, tŠpur helmingur taldi sig ■okkalega ˙thvÝldan en rÝflega ■ri­jungur (35%) taldi sig ekki hafa fengi­ nˇgu gˇ­an svefn, sofa illa og vera ■reyttan.

Mynd 2.

Myndin sřnir hversu hvÝld/ur ■ßtttakandinn var Ý kj÷lfar nŠtursvefns sˇlarhring fyrir nŠturflug. Hjß fjˇr­ungi ■ßtttakenda var sÝ­asta flug fyrir nŠturflug deginum ß­ur og hjß ■ri­jungi daginn ■ar ß­ur. Fyrir nŠturflugi­ fˇr helmingur ■ßtttakenda sÝ­ast Ý morgunflug, 17% voru Ý ÷­ru nŠturflugi og um 15% voru Ý seinnipartsflugi til AmerÝku. Meirihluti flugfreyja og -■jˇna (68%) lag­i sig e­a hvÝldist einhvern tÝmann yfir daginn fyrir nŠturflugi­ og var hvÝldartÝminn allt frß 20 mÝn˙tum til fj÷gurra klukkustunda en a­ me­altali um tvŠr klukkustundir. GŠ­i ■essa svefns e­a hvÝldar voru mismikil og ekki nß­u allir a­ sofna ■rßtt fyrir a­ leggjast upp Ý r˙m. Ůeir sem nß­u svefni e­a sl÷kun t÷ldu sig betur hvÝlda fyrir flugi­ en ■eir sem nß­u engri hvÝld. Fleiri barnlausir ■ßtttakendur sofnu­u e­a hvÝldust fyrir flugi­ heldur en ■eir sem ßttu b÷rn.

Vi­ upphaf vaktar lei­ r˙mlega helmingi (57%) flugfreyja og -■jˇna vel en m÷rgum fannst ■eir ■ˇ geta veri­ hressari. Um ■ri­jungi lei­ ■okkalega en var svolÝti­ syfja­ur og um 12% lei­ ekki vel. Um ■rÝr fjˇr­u (74%) voru hressir e­a frekar hressir ß ˙tlei­ en ■a­ snerist vi­ ß heimlei­ ■egar sama hlutfall (75%) var ■reytt e­a illa fyrirkalla­ s÷kum ■reytu. Meirihluti (75%) neytti koffindrykkja ß me­an ß flugi stˇ­. ┴rvekni flugfreyja og -■jˇna hÚlst Ý hendur vi­ lÝ­an ■eirra. TŠplega tveir ■ri­ju (64%) t÷ldu ßrvekni sÝna gˇ­a ß ˙tlei­ en ß heimlei­ snerist ■etta vi­ ■ar sem meirihlutinn (75%) taldi ßrvekni sÝna ekki nŠga e­a litla. á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á Um fjˇr­ungur flugfreyja og -■jˇna (24%) sag­ist hafa geta­ sofna­ e­a dotta­ ef tŠkifŠri hef­i gefist. ═ opnum sv÷rum sag­ist einn ■ßtttakandinn hafa sofna­ margsinnis standandi ß fluginu ■rßtt fyrir tveggja tÝma svefn deginum ß­ur og ■ˇtti erfi­ast a­ halda sÚr vakandi Ý lendingu Ý KeflavÝk ■ar sem ßhafnarsŠti snÚri a­ far■egum.

Ůegar vakt lauk haf­i fjˇr­ungur ■ßtttakenda vaka­ 12-14 klukkustundir, fjˇr­ungur Ý 15-20 klukkustundir og 50% h÷f­u veri­ vakandi 20-28 klukkustundir. Langflestir ■ßtttakenda (87%) voru ˙rvinda af ■reytu eftir vaktina og tŠplega helmingur allra (45%) sofnu­u Ý ßhafnarr˙tunni til ReykjavÝkur.

Mynd 3.

Myndin sřnir lÝ­an ■ßtttakenda Ý flugr˙tu a­ loknu nŠturflugi. Flestir sofnu­u fljˇtlega eftir heimkomuna og svaf meirihlutinn (82%) Ý 3-5 klukkustundir. 64% voru enn ■reyttir e­a mj÷g ■reyttir ■egar ■eir v÷knu­u og fjˇr­ungur (24%) var enn ˙rvinda. Meirihlutinn (82%) taldi sig ■urfa 2-3 daga til a­ jafna sig eftir nŠturflugi­ og ■vÝ eldri sem ■ßtttakendur voru ■vÝ lengri tÝma t÷ldu ■eir sig ■urfa.

Mynd 4.

Myndin sřnir lÝ­an Ý kj÷lfar (dag) svefns eftir nŠturflug. Meira en helmingur (56%) ßtti hins vegar flug daginn eftir og fˇru flestir Ý seinnipartsflug til AmerÝku. Meirihluti ■ßtttakenda (60%) taldi nŠturflug vera mun erfi­ara en morgunflug og svipa­ hlutfall (56%) kvei­ fyrir ■vÝ a­ fara Ý slÝkar fer­ir. Ekki var um marktŠkan mun ß ■oli og ˙thaldi a­ rŠ­a eftir ■vÝ hvort ■ßtttakandinn var af A-ger­ (morguntřpa) e­a B-ger­ (kv÷ldtřpa).

Ůegar spurt var um fj÷lda nŠturflugfer­a Ý vor og sumar kom Ý ljˇs a­ ■eir sem voru Ý hßlfu starfi fˇru Ý hlutfallslega flestar fer­irnar. LÝtill munur var ß fj÷lda fer­a ■egar mi­a­ var vi­ starfsprˇsentu. Sjß t÷flu tv÷.

á

UmrŠ­a

═ ■essu rannsˇkn var sko­a­ hvernig lÝ­an, ˙thald og vi­horf flugfreyja og -■jˇna er Ý nŠturflugfer­um . Fj÷ldi rannsˇkna hefur veri­ ger­ur bŠ­i hÚrlendis og erlendis ß ßhrifum nŠtur- og vaktavinnu hinar řmsu starfsstÚttir en fßar hafa veri­ ger­ar ß flugfreyjum og -■jˇnum. Ljˇst er a­ nŠturflug, ÷rar breytingar ß flugv÷ktum fyrir og eftir nŠturflug og lßgmarkshvÝld Ý kj÷lfar nŠturflugfer­a hefur ßhrif ß ■ol og ˙thald stÚttarinnar. Margir ßhrifa■Šttir geta ßtt ■ar hlut a­ mßli, svo sem aldur einstaklingsins, kyn, heilsa, heimislisa­stŠ­ur, vinnuhlutfall, streita og vi­horf til starfsins. Eins og sjß mß Ý ni­urst÷­um telja ■ßtttakendur nŠturfer­irnar erfi­ar og flestir t÷ldu sig ■urfa tvo til ■rjß sˇlarhringa a­ jafna sig. Ůa­ er ■vÝ umhugsunarvert a­ meira en helmingur ßtti flug strax daginn eftir og flestir til BandarÝkjanna en ■a­ raskar enn frekar lÝkamsklukkunni. Gera mß rß­ fyrir a­ meirihlutinn hafi fari­ ■reyttur Ý ■a­ flug.

NŠturfer­irnar eru hins vegar ■a­ erfi­ar vegna truflunar ß lÝkamsklukkunni a­ ■a­ dregur verulega ˙r ßrvekni eftir ■vÝ sem lÝ­ur ß nˇttina. Slßandi munur er ß ßrvekni ß ˙tlei­ og heimlei­ enda dŠmi um a­ fˇlk hafi sofna­ standandi ■egar lÝ­ur ß flugvakt og ßtt Ý mestu erfileikum a­ halda sÚr vakandi Ý lendingu eins og fram kom hÚr ß undan.

Mynd 5.

Myndin sřnir mikinn mun ß lÝ­an annarsvegar ß lei­ til ßfangasta­ar og hinsvegar ß lei­ til KeflavÝkur. ١ a­ flugfreyjur og -■jˇnar leggi sig fyrir nŠtuflugi­ er visst ßhyggjuefni a­ sjß hve v÷kustundirnar eru samt margar hjß ■ßtttakendum ■egar flugvakt er loki­. Helmingur haf­i veri­ vakandi Ý 20-28 klukkustundir Ý lok flugvaktar. Helst ■a­ Ý hendur vi­ mat ■ßtttakenda ß ßrvekni sinni sÝ­ustu klukkustund fyrir lendingu Ý KeflavÝk ■vÝ einungis fjˇr­ungur ■ßtttakenda taldi sig mj÷g e­a frekar ßv÷kulan. Ůetta ber a­ lÝta alvarlegum augum ■vÝ eftir svo langa v÷ku ver­ur erfi­ara fyrir einstaklinginn a­ breg­ast hratt vi­ ˇvŠntum ßreitum enda sker­ir lÝkamleg ■reyta einbeitingu og vi­br÷g­.

Mynd 6.

Myndin sřnir a­ mikill munur er ß ßverkni annarsvegar klukkustund fyrir lendingu erlendis og hinsvegar klukkustund fyrir lendingu Ý KeflavÝk. Ni­urst÷­ur rannsˇkna, sem ger­ar hafa veri­ ß vaktavinnufˇlki, sřna a­ konur eiga almennt verra me­ a­ ■ola nŠturvinnu og lendi frekar Ý svefnvandamßlum og sÝ■reytu en karlmenn. Hormˇnasveiflur geta einnig haft ßhrif ß ■ol kvenna til vakta- og nŠturvinnu, svo sem kringum blŠ­ingar og ß me­g÷ngu. Meirihluti ■ßtttakanda Ý ■essari rannsˇkn var konur enda um kvennastÚtt a­ rŠ­a. Me­ hŠkkandi aldri hjß bß­um kynjum ver­ur nŠturvinna erfi­ari, lengri tÝma tekur fyrir eldri einstaklinga a­ jafna sig eftir truflun ß dŠgurklukkunni og svefngŠ­i ver­a me­ hŠkkandi aldri lakari. Tafla tv÷ sřnir sřnir a­ um marktŠkan mun var a­ rŠ­a ß aldri og ßrvekni ■ßtttakenda, ßrveknin fˇr versnandi me­ hŠkkandi aldri.

═ ljˇsi brei­s aldurs me­al stÚttarinnar er vert a­ sko­a hvernig hŠgt er a­ koma til mˇts vi­ ÷rt stŠkkandi hˇp äeldri flugfreyja og -■jˇnaô hva­ var­ar val ß flugfer­um, uppr÷­un ■eirra ß flugskrß me­ tiliti til hvÝldar. Um ■a­ bil einn fimmti ■ßtttakenda Ý ■essari rannsˇkn var yfir fimmtugu og elsti ■ßtttakandinn var 66 ßra. Ůreyta me­al flugfreyja og -■jˇna hefur ekki fengi­ nŠgilega athygli, hvorki me­al yfirmanna, flugyfirvalda nÚ almennings. Lei­a mß lÝkur a­ ■vÝ a­ almenningur ßtti sig ekki ß ■eirri miklu ßbyrg­, sem stÚttin ber um bor­, fyrr en ß reynir. Starf flugfreyja og -■jˇna er fyrst og fremst ÷ryggisstarf, ■eir ver­a ßvallt a­ vera hŠfir til sinna verka.

Hva­ er til rß­a?

MikilvŠgt er a­ uppr÷­un flugvakta r˙lli Ý takt vi­ lÝkamsklukkuna, byrji ß morgunflugi, sÝ­an kv÷ldflugi og endi ß nŠturflugi. M÷rgum finnst betra a­ fara Ý tvŠr nŠturflugfer­ir Ý r÷­ eftir a­ r÷skun ß lÝkamsklukkunni er hafin ß anna­ bor­. Vel mŠtti kanna hva­ hentar flugfreyjum og ■jˇnum og ra­a nŠturflugfer­um Ý samrŠmi vi­ ˇskir og hentugleika. Til eru margar tegundir vaktavinnuskrßa sem eiga a­ koma Ý veg fyrir a­ starfsmenn ver­i ˙tkeyr­ir (nefndar äfatigue rostersô ß ensku). Vel mŠtti sko­a hvort slÝkar vinnuskrßr gŠtu minnka­ flug■reytu milli flugfer­a. SlÝkar skrßr munu krefjast meiri mannafla en ß­ur og ■a­ gŠti komi­ Ý veg fyrir a­ flugrekendur kjˇsi a­ nota slÝkar ■Šr. MikilvŠgt er a­ flugfreyjur og -■jˇnar fßi tŠkifŠri til ■ess skipuleggja a­ einhverju leyti hvernig flugskrß ■eirra er upp sett, ■annig mŠtti fŠkka ßrekstrum vi­ fj÷lskyldu- og fÚlagslÝf sem st÷­ugt koma fram eftir ˙tkomu flugskrßr. HvÝld eftir nŠturflug Štti a­ vera a.m.k.tveir sˇlarhringar e­a hvÝld Ý tvŠr fullar nŠtur. SamkvŠmt ni­urst÷­um ■essarar k÷nnunar er ■a­ lßgmarkstÝmi fyrir flugfreyjur og -■jˇna til ■ess a­ nß ■eirri hvÝld sem ■eir telja sig ■urfa. Morgunflug Štti ■vÝ ekki a­ koma Ý kj÷lfar nŠturflugs ■ar sem nŠturhvÝld nŠst ekki a­ fullu ■egar mŠtt er til vinnu klukkan sex a­ morgni.

FrŠ­sla um hvÝld, svefn, notkun skammvinnra svefnlyfja Štti a­ vera Ý bo­i fyrir ■ß sem ■ess ■urfa. Margir eru ß mˇti svefnlyfjum en Ý m÷rgum tilfellum geta skammvinn svefnlyf hjßlpa­ flugfreyjum og ■jˇnum til a­ hvÝlast og stu­la­ ■annig a­ ■vÝ a­ ■eir sÚu betur fallnir til ■ess a­ sinna st÷rfum sÝnum. Ůekking ß ßhrif vaktavinnu ß lÝkamsklukkuna og hvernig best er a­ vinna ß vakta■reytu er vanmetinn ■ßttur. SlÝk frŠ­sla Štti ßvallt a­ vera Ý h÷ndum faga­ila sem geta rß­lagt af ■ekkingu og vitna­ Ý ni­urst÷­um rannsˇkna sem hafa veri­ ger­ar ß mßlefninu.

Flestar flugfreyjur og -■jˇnar eru sammßla um a­ visst ßlag fylgi starfinu, starfsmenn ■urfa ßvallt a­ sřna sÝnar bestu hli­ar, sama hvernig ■eim lÝ­ur.

Mig langar til ■ess a­ vekja athygi ß ■vÝ a­ einstaklingur, sem hefur veri­ vakandi Ý meira en 20 klukkustundir, eins og helmingur flugfreyja og -■jˇna hefur gert Ý lok nŠturflugs, getur veri­ lÝfshŠttulegur Ý bÝlstjˇrasŠtinu Ý umfer­inni. A­ s÷gn BandarÝsku svefnsamtakanna getur 18 klukkustunda vaka veri­ samsvarandi ■vÝ a­ vera me­ 0,8ë ßfengismagn Ý blˇ­i. (http://healthysleep.med.harvard.edu/need-sleep/whats-in-it-for-you/judgment-safety) á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á á áVi­mi­unarm÷rk ß ßfengi Ý blˇ­i hjß ÷kumanni ß ═slandi eru 0,2ë. Oft ■arf a­ mŠla me­ ßrei­anlegum hŠtti ■reytustig til ■ess a­ bŠ­i starfsmenn og ekki sÝ­ur almenningur skilji alvarleika svefnskorts og ■reytu eins og hÚr er lřst. ╔g lŠt a­ lokum fylgja me­ lřsingu ß ÷kufer­ heim ˙r nŠturflugi sem einn ■ßtttakandinn sendi me­ sv÷rum sÝnum ... Úg sofna­i undir střri ß lei­ heim og litlu mßtti muna a­ illa fŠri. Vakna­i vi­ ■a­ a­ Úg var a­ sveigja inn ß akgrein ˙r gagnstŠ­ri ßtt..


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband